Απόψε η «πανσέληνος του Οξύρρυγχου»

Ένα από τα πλέον εντυπωσιακά αστρονομικά και πολιτιστικά θεάματα του καλοκαιριού προσφέρει η Παρασκευή 28 Αυγούστου, καθώς η αυγουστιάτικη πανσέληνος, γνωστή διεθνώς ως «Πανσέληνος του Οξύρρυγχου», φωτίζει τον νυχτερινό ουρανό.

Το φετινό φαινόμενο συνδυάστηκε τα ξημερώματα με μια μερική έκλειψη Σελήνης, ενώ το Υπουργείο Πολιτισμού γιορτάζει για 27η συνεχόμενη χρονιά, ανοίγοντας 126 αρχαιολογικούς χώρους, μνημεία και μουσεία με ελεύθερη είσοδο για το κοινό.

Η Σελήνη έφτασε στην πλήρη φάση της στις 00:18 τα ξημερώματα της Παρασκευής, βρισκόμενη ακριβώς απέναντι από τον Ήλιο σε σχέση με τη Γη. Ωστόσο, η λαμπρότητα του σεληνιακού δίσκου παραμένει καθηλωτική και κατά τη διάρκεια της αποψινής νύχτας, αμέσως μετά το ηλιοβασίλεμα, χαρίζοντας μια μοναδική ατμόσφαιρα.

Η μερική έκλειψη Σελήνης και τα αστρονομικά χαρακτηριστικά

Η φετινή πανσέληνος συνοδεύτηκε από ένα σπάνιο και ιδιαίτερο ουράνιο φαινόμενο, καθώς τα ξημερώματα της Παρασκευής (28/08) εκδηλώθηκε μερική έκλειψη Σελήνης.

Κατά την εξέλιξη του φαινομένου, σχεδόν ολόκληρος ο σεληνιακός δίσκος, σε ποσοστό που άγγιξε το 96% σε παγκόσμιο επίπεδο, πέρασε μέσα από την κεντρική σκιά της Γης, δημιουργώντας σε πολλές περιοχές του πλανήτη τη χαρακτηριστική κοκκινωπή απόχρωση που είναι γνωστή ως «ματωμένο φεγγάρι».

Στην Ελλάδα, η εξέλιξη της έκλειψης παρουσίασε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά:

• Έναρξη φαινομένου: Η έκλειψη άρχισε να διαγράφεται γύρω στις 04:30 τα ξημερώματα, ενώ στην Αθήνα η μερική φάση ξεκίνησε στις 05:33.
• Κορύφωση και δύση: Το καλύτερο σημείο ορατότητας για την ελληνική επικράτεια καταγράφηκε στις 06:50, με τη Σελήνη να βρίσκεται πολύ χαμηλά στον δυτικό-νοτιοδυτικό ορίζοντα. Λίγα λεπτά αργότερα, στις 06:54, η Σελήνη έδυσε, ενώ η συνολική διαδικασία ολοκληρώθηκε στις 07:19 το πρωί.
• Συνθήκες παρατήρησης: Αν και η σύμπτωση της δύσης της Σελήνης με την ανατολή του Ήλιου δεν επέτρεψε την πλήρη παρατήρηση του φαινομένου στο μέγιστό του από την Ελλάδα, το αποψινό βράδυ το ενδιαφέρον στρέφεται αποκλειστικά στην καθαρή προβολή της Πανσελήνου, χωρίς τη σκιά της Γης να παρεμβάλλεται.

Από πού πήρε το όνομα «πανσέληνος του Οξύρρυγχου»

Η διεθνής ονομασία «Sturgeon Moon» (Πανσέληνος του Οξύρρυγχου) οφείλεται στις παραδόσεις των αυτόχθονων λαών της Βόρειας Αμερικής.

Τη δεκαετία του 1930, το αμερικανικό περιοδικό Old Farmer’s Almanac άρχισε να καταγράφει και να δημοσιεύει τα ονόματα που έδιναν οι ιθαγενείς στις πανσελήνους κάθε μήνα.

Η συγκεκριμένη ονομασία συνδέεται άμεσα με την αλιεία και τα φυσικά φαινόμενα της εποχής:

• Η σημασία για τους Ιθαγενείς: Ο Αύγουστος ήταν η περίοδος κατά την οποία το ενδημικό ψάρι οξύρρυγχος (γνωστό στην Ελλάδα ως μουρούνα) αλιευόταν με μεγάλη ευκολία στα γλυκά νερά των Μεγάλων Λιμνών και της λίμνης Champlain, αποτελώντας βασική πηγή διατροφής και επιβίωσης για τις τοπικές φυλές.
• Το ψάρι «ζωντανό απολίθωμα»: Ο οξύρρυγχος θεωρείται ένα από τα αρχαιότερα είδη στον πλανήτη, με απολιθώματα που χρονολογούνται πριν από περίπου 136 εκατομμύρια χρόνια. Τα ψάρια αυτά εμφανίζουν εντυπωσιακά βιολογικά χαρακτηριστικά, καθώς μπορούν να ζήσουν έως και 150 χρόνια, ενώ τα θηλυκά χρειάζονται περίπου 20 χρόνια για να φτάσουν σε αναπαραγωγική ηλικία και αναπαράγονται μόνο κάθε 4 χρόνια.
• Ετυμολογία και εξέλιξη: Η λέξη «οξυρρύγχος» σημαίνει «αυτός που έχει μυτερό ρύγχος / αναδεύει», περιγράφοντας τον τρόπο με τον οποίο το ψάρι σκάβει τον πυθμένα αναζητώντας τροφή. Σήμερα διασώζονται περίπου 29 είδη παγκοσμίως, αν και η αλιεία τους είναι πλέον σπανιότερη λόγω της μείωσης των πληθυσμών τους.

126 αρχαιολογικοί χώροι και μουσεία ανοιχτά με ελεύθερη είσοδο

Για 27η συνεχή χρονιά, το Υπουργείο Πολιτισμού μετατρέπει τη νύχτα της αυγουστιάτικης πανσελήνου σε μια μεγάλη γιορτή πολιτισμού, προσκαλώντας το κοινό να περιηγηθεί στα μνημεία της χώρας υπό το φως του φεγγαριού.

Η διοργάνωση υλοποιείται από τις Υπηρεσίες της Γενικής Διεύθυνσης Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς και της Γενικής Διεύθυνσης Αναστήλωσης, Μουσείων και Τεχνικών Έργων, σε συνεργασία με την Περιφερειακή και Τοπική Αυτοδιοίκηση καθώς και τοπικούς πολιτιστικούς φορείς:

• Ελεύθερη είσοδος: Συνολικά 126 αρχαιολογικοί χώροι, ιστορικοί τόποι, μνημεία και μουσεία σε όλη την επικράτεια υποδέχονται τους επισκέπτες χωρίς την καταβολή εισιτηρίου.
• Πολιτιστικές εκδηλώσεις: Σε 61 από αυτούς τους χώρους φιλοξενούνται ειδικά προγραμματισμένες εκδηλώσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν μουσικές συναυλίες, χορευτικές παραστάσεις, θεατρικά δρώμενα, εικαστικές εκθέσεις και οργανωμένες ξεναγήσεις.
• Ελεύθερη περιήγηση: Επιπλέον 65 χώροι παραμένουν ανοιχτοί αποκλειστικά για νυχτερινή περιήγηση και απόλαυση του ατμοσφαιρικού φωτισμού των μνημείων.
• Ωράριο λειτουργίας: Οι χώροι και τα μουσεία θα παραμείνουν ανοιχτά για το κοινό από τις 19:30 ή 20:00 έως τις 23:00 ή τα μεσάνυχτα, ανάλογα με το ειδικό πρόγραμμα κάθε σημείου.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι εορταστικές δράσεις του Υπουργείου Πολιτισμού δεν περιορίζονται μόνο στη σημερινή βραδιά, καθώς παράλληλες εκδηλώσεις και πολιτιστικά δρώμενα θα συνεχιστούν σε διάφορες περιοχές της χώρας έως και τις 30 Αυγούστου. Το επικαιροποιημένο και αναλυτικό πρόγραμμα των εκδηλώσεων ανά περιοχή είναι αναρτημένο στην επίσημη ιστοσελίδα του Υπουργείου Πολιτισμού.

Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: Δωρεάν είσοδος, ξεναγήσεις και ιστορικός περίπατος

Το μεγαλύτερο μουσείο της χώρας υποδέχεται την πανσέληνο με ελεύθερη είσοδο στις μόνιμες και περιοδικές εκθέσεις του μετά τις 19:00 (με τους εκθεσιακούς χώρους να παραμένουν ανοιχτοί έως τις 23:00) και ένα πυκνό πρόγραμμα παράλληλων δράσεων:

• «Η Πύλος του Νέστορα» (19:00 & 20:00): Περιήγηση στην περιοδική έκθεση για το μυκηναϊκό βασίλειο από τον Δρ. Κωνσταντίνο Νικολέντζο, Προϊστάμενο της Διεύθυνσης Συλλογών.
• Ιστορικός Περίπατος (19:30): Εξωτερικός περίπατος γύρω από το εμβληματικό κτήριο με θέμα «Το περιπετειώδες χρονικό δύο αιώνων σε ένα σημείο της πόλης» από τον αρχαιολόγο Κωνσταντίνο Πασχαλίδη (δεν απαιτείται κράτηση).
• «Οι Μούμιες του ΕΑΜ» (20:00): Ξενάγηση στη Συλλογή Αιγυπτιακών Αρχαιοτήτων από την επιμελήτρια Αργυρώ Γρηγοράκη.
• «Το Μεγάλο Μονοπάτι των Ίνκας» (20:00 & 20:30): Ξενάγηση στην περιοδική έκθεση φωτογραφίας για το Περού από τη Δρ. Ευρυδίκη Λέκα.

Σημειώνεται ότι για τις εσωτερικές δράσεις απαιτείται ηλεκτρονική κράτηση θέσης στη σελίδα του Μουσείου.

Μουσείο Ακρόπολης: Ανοιχτό έως τα μεσάνυχτα και περιοδική έκθεση «Έμπνευση»

Το Μουσείο Ακρόπολης παρατείνει το ωράριο λειτουργίας του την Παρασκευή 28 Αυγούστου, παραμένοντας ανοιχτό συνεχόμενα από τις 09:00 έως τις 24:00 (εκδοτήρια και πωλητήρια έως τις 23:30), προσφέροντας μοναδική θέα στον Ιερό Βράχο υπό το σεληνόφως.

• Μόνιμες συλλογές: Η είσοδος πραγματοποιείται με το κανονικό εισιτήριο γενικής εισόδου.
• Περιοδική έκθεση «Έμπνευση. Αρχαία Ελληνική Τέχνη στην Ιταλία»: Είσοδος ελεύθερη στην έκθεση 38 ιταλικών αριστουργημάτων που πήρε παράταση έως τις 6 Σεπτεμβρίου. Στις 18:00 θα πραγματοποιηθεί θεματική ξενάγηση 45 λεπτών από αρχαιολόγο (έως 30 άτομα, με απαραίτητη ηλεκτρονική κράτηση).
• Μουσείο Ανασκαφής: Ανοιχτό από τις 09:00 έως τις 20:00 (τελευταία είσοδος 19:30).

Επιγραφικό μουσείο: Ξεναγήσεις και βωβός κινηματογράφος με ζωντανή μουσική

Στο Επιγραφικό Μουσείο (Τοσίτσα 1), η γιορτή ξεκινά στις 19:30 με ξεναγήσεις μικρών ομάδων στη μόνιμη έκθεση από αρχαιολόγους του μουσείου (με τηλεφωνική κράτηση).

Στις 21:00, στον εσωτερικό κήπο του μουσείου, θα προβληθεί η εμβληματική ταινία βωβού κινηματογράφου «The General» του Μπάστερ Κίτον, με ζωντανή μουσική συνοδεία πιάνου και live electronics από τον πιανίστα Στάθη Άννινο.

ΚΠΙΣΝ: Full moon film marathon με αφιέρωμα στον Στάνλεϊ Κιούμπρικ

Στο Ξέφωτο του Πάρκου Σταύρος Νιάρχος στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ), το Full Moon Film Marathon επιστρέφει με ελεύθερη είσοδο, τιμώντας τον σπουδαίο σκηνοθέτη Stanley Kubrick.

Το σινεφίλ κοινό θα παρακολουθήσει διαδοχικά κάτω από το φεγγάρι τέσσερις κλασικές ταινίες:

1. Strangelove (S.O.S. Πεντάγωνο Καλεί Μόσχα)
2. 2001: A Space Odyssey (2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος)
3. A Clockwork Orange (Το Κουρδιστό Πορτοκάλι)
4. The Shining (Η Λάμψη)

Αρχαιολογικό Μουσείο Πειραιά: «Φεγγαρόφωτες μελωδίες» πλάι στο αρχαίο θέατρο της Ζέας

Στον Πειραιά, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς & Νήσων και ο Σύλλογος «Φίλοι Αρχαιολογικού Μουσείου» διοργανώνουν στις 21:00 (ώρα προσέλευσης 20:30) τη μουσική εκδήλωση «Φεγγαρόφωτες Μελωδίες» στον αύλειο χώρο του Αρχαιολογικού Μουσείου Πειραιά, δίπλα στο Αρχαίο Θέατρο της Ζέας.

Το Κουαρτέτο Εγχόρδων «ΑΕΝΑΟΝ» της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών (Γιώργος Μάνδυλας, Βασίλης Σούκας, Αντίλοχος Τρανός, Αστέριος Πούφτης) και η μεσόφωνος Ιωάννα Φόρτη θα ερμηνεύσουν έργα των Puccini, Barber, Schubert, Respighi και Debussy, σε δημιουργικό διάλογο με αγαπημένα ελληνικά τραγούδια. Η είσοδος είναι ελεύθερη (ο εσωτερικός εκθεσιακός χώρος του μουσείου δεν θα είναι επισκέψιμος).

Πολιτιστικός χάρτης της Αττικής τη νύχτα της Πανσελήνου

Παράλληλα με τους προαναφερθέντες εμβληματικούς φορείς, το συνολικό πρόγραμμα του Υπουργείου Πολιτισμού για την Αττική περιλαμβάνει τη νυχτερινή λειτουργία και δράσεις σε δεκάδες ακόμα αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία, όπως το Ιερό του Ποσειδώνα στο Σούνιο, ο Αρχαιολογικός Χώρος της Ελευσίνας και το Αρχαίο Θέατρο Θορικού, προσφέροντας στους κατοίκους και τους επισκέπτες του λεκανοπεδίου μοναδικές επιλογές νυχτερινής περιήγησης υπό το αυγουστιάτικο φως.