Νέα εγκύκλιος από τον ΕΦΚΑ: Ποιες κατηγορίες νοσηλευτικού προσωπικού υπάγονται στα «Βαρέα και ανθυγιεινά»

Με το παρόν Γενικό Έγγραφο δίνονται διευκρινίσεις σχετικά με την υπαγωγή στο καθεστώς Βαρέων και Ανθυγιεινών Επαγγελμάτων των νοσοκόμων-νοσηλευτριών και βοηθών νοσοκόμων-νοσηλευτριών που υπηρετούν στα Κέντρα Υγείας, την παροχή διευκρινίσεων σχετικά με τα Κέντρα Υγιεινής και την υπαγωγή στο καθεστώς Βαρέων και Ανθυγιεινών Επαγγελμάτων των Μαιών.

Ιστορικό εξέλιξης της περίπτωσης 31 του εδαφίου Α’ του Κ.Β.Α.Ε. (Υ.Α Φ10221/οικ.26816/929/30.11.2011) που ισχύει από 1/1/2012 (εγκ.π.Ι.Κ.Α.-Ε.Τ.Α.Μ. 27/2012).

Με την Υπουργική Απόφαση Φ10221/οικ.26816/929/30.11.2011 με θέμα «Βαριές και Ανθυγιεινές Εργασίες» επανακαθορίστηκαν οι χώροι, οι εργασίες και οι ειδικότητες, οι οποίες υπάγονται στα βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα, εξαιρώντας ειδικότητες, οι οποίες υπήρχαν στον προηγούμενο Κανονισμό.

Συνεπώς, από 01.01.2012, οι απασχολούμενοι στις συγκεκριμένες εργασίες, ειδικότητες και χώρους εργασίας ασφαλίζονται κατά τον Κανονισμό Βαρέων και Ανθυγιεινών Επαγγελμάτων, με την προϋπόθεση ότι, η απασχόλησή τους παρέχεται μόνο στις ειδικά απαριθμούμενες, στην ανωτέρω Απόφαση, εργασίες, ειδικότητες και χώρους εργασίας.

Ειδικότερα, στο Μέρος Α’ της ως άνω Υπουργικής Απόφασης, καθορίζονται ρητά συγκεκριμένοι χώροι εργασίας, στους οποίους, οι απασχολούμενοι στις αναφερόμενες ειδικότητες, υπάγονται στην ασφάλιση των βαρέων και ανθυγιεινών επαγγελμάτων.

Πιο συγκεκριμένα, με την περίπτωση 31 της αναφερόμενης Απόφασης, καθορίζονται οι χώροι εργασίας που σχετίζονται με τον τομέα παροχής υπηρεσιών υγείας και πιο συγκεκριμένα τα νοσηλευτικά ιδρύματα, τις κλινικές, τα μικροβιολογικά και βιοχημικά εργαστήρια, τις υγειονομικές μονάδες ασφαλιστικών οργανισμών, στους οποίους οι απασχολούμενοι στις αναφερόμενες στην περίπτωση αυτή ειδικότητες, υπάγονται στην ασφάλιση των βαρέων και ανθυγιεινών επαγγελμάτων.

Με τη νέα διάταξη, από 1/1/2012 παραμένουν στον Κ.Β.Α.Ε. οι υγειονομικές μονάδες ασφαλιστικών οργανισμών, ενώ όσον αφορά στα Κέντρα Υγιεινής, στην έννοια των οποίων συμπεριλαμβάνονται και οι Υγειονομικοί σταθμοί, εξαιρέθηκαν από την προστασία του Κανονισμού (εγκ.27/2012).

Όσον αφορά τις υπαγόμενες ειδικότητες συνεχίζουν να περιλαμβάνονται από 1/1/2012 οι ειδικότητες που καλύπτονταν με την προηγούμενη διάταξη, οι οποίες είναι οι κάτωθι:

Νοσοκόμοι-νοσηλευτές, παρασκευαστές και βοηθοί αυτών, Θαλαμηπόλοι Ψυχιατρικών Νοσοκομείων και Κλινικών, Συντηρητές Πειραματόζωων, Συσκευαστές ορρών-εμβολίων, παρασκευαστές τραπέζης αίματος, βιολόγοι εργαστηρίων παροχής Υπηρεσιών Υγείας, καθώς και οι αντίστοιχες ειδικότητες των εργαζομένων στα Δημόσια Νοσοκομεία, καθαρίστριες.

Με τη νέα διάταξη προστέθηκαν οι βιολόγοι εργαστήριων παροχής Υπηρεσιών Υγείας, που απασχολούνται στους συγκεκριμένους χώρους στους οποίους αναφέρεται η διάταξη, καθώς και οι αντίστοιχες ειδικότητες των εργαζομένων στα Δημόσια Νοσοκομεία, ενώ παράλληλα εξαιρέθηκαν του Κ.Β.Α.Ε. οι τραπεζοκόμοι ασθενών.

Ερμηνεία των όρων Νοσηλευτικά Ιδρύματα και Κλινικές

Στην έννοια Νοσηλευτικά Ιδρύματα και Κλινικές που εξακολουθούν να περιλαμβάνονται στους χώρους που καλύπτονται από τον Κ.Β.Α.Ε. περιλαμβάνονται και τα κάτωθι:

– Μαιευτήρια
– Γηροκομεία και τα Άσυλα ανιάτων
– Ιατρεία ΠΙΚΠΑ και παρεμφερή Ιδρύματα, μόνο εφόσον διαπιστωθεί ότι υπάρχει το στοιχείο των πολλών τμημάτων και κρίνεται σοβαρός ο αριθμός των κάθε μέρα εξεταζόμενων (εγκ.117/66 & 58/67)
– Τμήματα Νοσοκομείων ή Ιατρείων που λειτουργούν σε καταστήματα φυλακών, εφόσον απασχολούνται σε αυτά νοσοκόμοι και για την παρεχόμενη εργασία τους υπάγονται για κύρια σύνταξη στο π.ΙΚΑ-ΕΤΑΜ και ο αριθμός των εξεταζόμενων κάθε ημέρας κρίνεται σοβαρός (εγκ.58/67).
– Σανατόρια (με την παρούσα μορφή)
– Εξωτερικά ιατρεία νοσοκομείων
– Ιατρεία μεγάλων επιχειρήσεων, εφόσον διαπιστωθεί ότι υπάρχει το στοιχείο των πολλών τμημάτων και κρίνεται κάπως σοβαρός ο αριθμός των προς εξέταση κατά μέσο όρο προσερχομένων κάθε ημέρα (εγκ.117/66).
– Κτηνιατρεία

Για τους υπόλοιπους χώρους, εξακολουθούν να ισχύουν τα αναφερόμενα στην εγκ.π.ΙΚΑ-ΕΤΑΜ 27/2012.

Σχετικά με τον «σοβαρό αριθμό των προς εξέταση κατά μέσο όρο προσερχομένων κάθε ημέρα» και «το στοιχείο πολλών τμημάτων», όπως αναφέρονται στις εγκυκλίους του π.ΙΚΑ 117/66 & 58/67, επισημαίνουμε ότι η απασχόληση στις ειδικότητες που περιλαμβάνονται στην 31η περίπτωση του εδαφίου Α’ του νέου πίνακα ΚΒΑΕ και απασχολούνται στα Ιατρεία ΠΙΚΠΑ και παρεμφερή Ιδρύματα, Τμήματα Νοσοκομείων ή Ιατρείων που λειτουργούν σε καταστήματα φυλακών και στα Ιατρεία μεγάλων επιχειρήσεων, πρέπει να προσφέρεται κατά κύριο λόγο και να καλύπτει το μισό και πλέον του χρόνου απασχόλησης κάθε μισθολογικής περιόδου.

Σε κάθε περίπτωση αρμόδιο να εξετάσει τα πραγματικά στοιχεία της απασχόλησης και κατ’ επέκταση της ασφάλισης (υπαγωγή ή μη στις διατάξεις του Κ.Β.Α.Ε.) κάθε εργαζόμενου είναι η Τοπική Διεύθυνση στην ασφαλιστική περιοχή που παρέχεται η κρινόμενη απασχόληση (άρθρο 119 του Κ.Α. ΙΚΑ-ΕΤΑΜ, π.δ 8/2019).

Νοσοκόμοι

Με την ειδικότητα του νοσοκόμου καλύπτονται από τη διάταξη και οι παρακάτω κατηγορίες εργαζομένων:

– Αποκλειστικοί/ες αδελφές νοσοκόμοι/ες οι οποίες παρέχουν στο νοσοκομείο/κλινική την απασχόλησή τους (εγκ.π.ΙΚΑ 58/67, εγγ.287302/Φ.Υ. 1187/20-7-78, αρ.14 παρ.4 Ν.1976/1991, εγκ.π.ΙΚΑ 60/95).
– Επισκέπτριες αδελφές που έχουν ως αντικείμενο δράσης την πρόληψη, ανίχνευση, έρευνα λοιμωδών νοσημάτων, αλλά ταυτόχρονα συμμετέχουν και σε αντιφυματικούς, αντιτραχωματικούς, αντιαφροδισιακούς, αντικαρκινικούς και λοιπούς αγώνες. Ως εκ τούτου, οι αδελφές αυτές, κατά την εκτέλεση της εργασίας τους έρχονται σε επαφή με άτομα πάσχοντα από διάφορες ασθένειες και συνεπώς διατρέχουν με τους νοσοκόμους τους ίδιους κινδύνους για την υγεία τους αν όχι σε μεγαλύτερη έκταση από αυτούς, από την αδυναμία εφαρμογής των κατάλληλων μέτρων προστασίας της υγείας τους (εγκ.π.ΙΚΑ 58/67).
Εξαιρούνται οι επισκέπτριες αδελφές και νοσοκόμοι που απασχολούνται στα Κ.ΑΠ.Η. (εγκ.π.ΙΚΑ 97/88).
– Προϊστάμενες αδελφές νοσοκόμοι, οι οποίες απασχολούνται στα χειρουργεία ή σε ανθυγιεινό περιβάλλον, όπως οι νοσοκόμοι, για παράδειγμα στα ακτινολογικά τμήματα, στις κλινικές λοιμωδών νόσων, στα αντικαρκινικά-αντιαφροδισιακά-αντιτραχωματικά και λοιπά τμήματα ή ακόμα προσφέρουν συμπληρωματικά στην εργασία των νοσοκόμων, όταν παρίσταται ανάγκη, μέσα στους θαλάμους των ασθενών (εγκ.π.ΙΚΑ 58/67).
– Τέλος, από τη διάταξη των Β.Α.Ε. καλύπτονται οι τραυματιοφορείς, οι οποίοι ασχολούνται με τη μεταφορά ασθενών, τόσο εντός όσο και εκτός των χώρων των νοσοκομείων (εγκ.π.ΙΚΑ 58/67).

Για τις υπόλοιπες ειδικότητες ισχύουν ό, τι αναφέρεται στην εγκ.π.ΙΚΑ ΕΤΑΜ 27/2012.

Παροχή διευκρινίσεων

Α. Βοηθοί νοσοκόμοι

Σε συνέχεια ερωτημάτων των Τοπικών Διευθύνσεων e-ΕΦΚΑ και των ασφαλισμένων σχετικά με την ερμηνεία της διάταξης της περ.31 εδαφίου Α’ του Κ.Β.Α.Ε. και ειδικά εάν η ειδικότητα των βοηθών αφορά εκτός των παρασκευαστών και τους νοσοκόμους-νοσηλευτές, η υπηρεσία μας υπέβαλε ερώτημα στο αρμόδιο Υπουργείο για παροχή απόψεων.

Σύμφωνα με το υπ’ αριθμ.2676/30-1-26 έγγραφο του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης στην ειδικότητα των νοσοκόμων-νοσηλευτών που αναφέρονται στην περίπτωση 31 του εδαφίου Α’ του Κ.Β.Α.Ε. εντάσσονται βάσει των διατάξεων του αρ.5 του ν.1579/1985, το νοσηλευτικό προσωπικό που υπηρετεί και ασκεί πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια περίθαλψη και φροντίδα.

Στην συγκεκριμένη κατηγορία ανήκουν οι κάτωθι:

α) Οι απόφοιτοι της ανώτατης νοσηλευτικής Α.Ε.Ι.
β) Οι απόφοιτοι των τμημάτων νοσηλευτικής μαιών-μαιευτών και επισκεπτριών-επισκεπτών των π.Τ.Ε.Ι.
γ) Οι απόφοιτοι των ανώτερων σχολών αδελφών νοσοκόμων, επισκεπτριών αδελφών νοσοκόμων και μαιών του Υπουργείου Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, που εντάχθηκαν στο π.Τ.Ε.Ι.
δ) Οι απόφοιτοι των πρώην σχολών Κ.Α.Τ.Ε.Ε. νοσηλευτικής-μαιευτικής
ε) Οι απόφοιτοι του τμήματος νοσηλευτικής των τεχνικών επαγγελματικών λυκείων
στ) Οι απόφοιτοι των μέσων τεχνικών-επαγγελματικών σχολών νοσηλευτικής
ζ) Οι πρακτικοί νοσοκόμοι

Επομένως, αν οι βοηθοί νοσοκόμοι-νοσηλευτές κατέχουν ένα από τα παραπάνω πτυχία του άρθρου 5 του ν.1579/1985 εντάσσονται στον Κ.Β.Α.Ε..

Κατά συνέπεια, στο πλαίσιο της ορθής ερμηνείας και εφαρμογής του ως άνω νομικού πλαισίου, θα πρέπει να εξετάζεται η συνδρομή ή μη των ανωτέρω προϋποθέσεων κατά περίπτωση.

Β. Κέντρα Υγείας – Κέντρα Υγιεινής

Σύμφωνα με το υπ’ αριθμ. Γ1α/Γ.Π.17855/7.05.2025 έγγραφό του Υπουργείου Υγείας οι περιφερειακές μονάδες υγείας των πρώην Ι.Κ.Α.-ΕΤΑΜ, Ο.Α.Ε.Ε., Ο.Γ.Α. και Ο.Π.Α.Δ. εντάχθηκαν στον ΕΟΠΥΥ κατ’ εφαρμογή του άρθρου 23 παρ. 1 περ. β του ν. 3918/2011. Στη συνέχεια, με τις διατάξεις του άρθρου 2 παρ. 3 του ν. 4238/2014, οι εν λόγω μονάδες μεταφέρθηκαν από τον ΕΟΠΥΥ στο Πρωτοβάθμιο Εθνικό Δίκτυο Υγείας (ΠΕΔΥ). Ακολούθως, σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ. 2 του ν. 4486/2017, οι μονάδες αυτές μετονομάστηκαν σε Κέντρα Υγείας, με ταυτόχρονη κατάργηση της ονομασίας ΠΕΔΥ.

Επομένως, τα ιατρεία-υγειονομικές μονάδες των πρώην ασφαλιστικών οργανισμών που πλέον έχουν μετονομαστεί σε Κέντρα Υγείας, παραμένουν υπό την προστασία του Κ.Β.Α.Ε. και με τη νέα διάταξη που ισχύει από 1/1/2012.

Παρ’ όλα αυτά οι απασχολούμενοι στους εν λόγω χώρους εντάσσονται στα Β.Α.Ε., μόνο εφόσον κατόπιν ελέγχου, διαπιστωθεί ότι είναι σοβαρός ο αριθμός των εξεταζόμενων καθημερινά σε αυτά ασθενών (εγκ.π.Ι.Κ.Α. 58/67).

Προσδιορισμός του όρου «Κέντρα Υγιεινής»

Στον όρο «Κέντρα Υγιεινής», τα οποία εξαιρέθηκαν από 1/1/2012 από τον Κ.Β.Α.Ε., ανήκουν τα Κέντρα Προληπτικής Υγιεινής που συστάθηκαν με την υπ.αριθ.60556/22-2-1940 (Β’62) Υπουργική Απόφαση με θέμα «Περί εγκρίσεως κανονισμού της Υγειονομικής Υπηρεσίας του Ιδρύματος Κοινωνικών Ασφαλίσεων» και ειδικότερα με το άρθρο 12, προβλέφθηκε η δυνατότητα σύστασης «Κέντρων Προληπτικής Υγιεινής».

Σύμφωνα με το εν λόγω άρθρο, τα Κέντρα Προληπτικής Υγιεινής έχουν ως αποστολή την πρόληψη και την προαγωγή της υγείας των ασφαλισμένων. Παρέχουν υπηρεσίες προληπτικής ιατρικής, όπως περιοδικούς ελέγχους υγείας σε υγιείς ενήλικες, ιατρική παρακολούθηση εγκύων, βρεφών, παιδιών και εφήβων, καθώς και συμβουλευτική προς τις οικογένειες. Πραγματοποιούν προληπτικούς εμβολιασμούς και ειδικές ιατρικές εξετάσεις (π.χ. φυματιολογικές, οφθαλμολογικές, ωτορινολαρυγγολογικές). Επίσης, παρακολουθούν και αντιμετωπίζουν κοινωνικά νοσήματα, λαμβάνοντας μέτρα για την πρόληψη της μετάδοσής τους, ενώ σε περιπτώσεις ανάγκης παραπέμπουν τους ασφαλισμένους για περαιτέρω ιατρική φροντίδα.

Τα Κέντρα Προληπτικής Υγιεινής μετεξελίχθηκαν στους Σταθμούς Προστασίας Μάνας, Παιδιού και Εφήβου (ΣΠΜΠ&Ε), οι οποίες από το 1955 με Απόφαση Διοικητή άρχισαν να λειτουργούν σχεδόν σε όλη την επικράτεια της χώρας. Οι ΣΠΜΠ&Ε είναι δομές προληπτικής ιατρικής και έχουν σκοπό όχι μόνο τη διασφάλιση, αλλά και την προάσπιση της υγείας όλων των ασφαλισμένων του ΕΟΠΥΥ εγκύων, βρεφών-παιδιών και εφήβων.

Οι δομές αυτές στεγάζονται σε ανεξάρτητους και ειδικά διαμορφωμένους χώρους του ισογείου ή του 1 ου ορόφου, με ξεχωριστή είσοδο και αίθουσα αναμονής από τα υπόλοιπα ιατρεία των Κέντρων Υγείας. Επίσης, λειτουργούν σε πρωινό ωράριο και παρέχουν τις υπηρεσίες τους σε υγιή άτομα. Η στελέχωσή τους γίνεται από τις εξής ειδικότητες:

• Παιδίατρο
• Μαιευτήρα-Γυναικολόγο
• Επισκέπτες/ριες Υγείας
• Οδοντίατρο (για το ιατρείο προληπτικής οδοντιατρικής)
• Μαία (για το πρόγραμμα ανώδυνου τοκετού)

Επομένως, οι εργαζόμενοι οποιασδήποτε από τις προαναφερόμενες ειδικότητες που απασχολούνται στα ανωτέρω πρώην «Κέντρα Προληπτικής Υγιεινής», νυν «Σταθμοί Προστασίας Μάνας-Παιδιού και Εφήβου» που ανήκουν στα Κέντρα Υγείας (πρώην ιατρεία του π.Ι.Κ.Α.), δεν καλύπτονται από τη διάταξη του νέου Κ.Β.Α.Ε. που ισχύει από 1/1/2012.

Κατ’ επέκταση, είναι απαραίτητο να διαπιστώνεται τόσο ο ακριβής χώρος που υπηρέτησε ο εργαζόμενος όσο και η ειδικότητά του, ώστε να εξετάζεται αν εμπίπτει στην περίπτωση 31 του εδαφίου Α’ του Κ.Β.Α.Ε., είτε είναι μόνιμος δημόσιος υπάλληλος και επιλέγει να συνταξιοδοτηθεί με την εφαρμογή των διατάξεων της κοινής νομοθεσίας του πρώην φορέα (Α.Ν. 1846/51), είτε Ι.Δ.Α.Χ..

Συγκεκριμένα, αν αυτό δεν προκύπτει από το Πιστοποιητικό Υπηρεσιακών Μεταβολών, θα πρέπει να αναζητούνται επιπλέον έγγραφα-βεβαιώσεις για το χώρο που απασχολήθηκε ο ασφαλισμένος και την ειδικότητά του, μετά την 1/1/2012.

Γ. Υπαγωγή μαιών στον Κ.Β.Α.Ε. που απασχολούνται σε:

• Νοσοκομεία με τμήματα Μαιευτηρίου
• Μαιευτήρια
• Μαιευτικές κλινικές (δημόσιες & ιδιωτικές)

Οι μαίες είχαν αρχικά καλυφθεί από την διάταξη του Κ.Β.Α.Ε. (Α.Υ.Ε. 22737/1-199/17-3-66, ΦΕΚ 181/66/τ.Β’ εγκ.85/66) και συγκεκριμένα υπό τον όρο «νοσοκόμοι-νοσηλευτές» παρότι οι συνθήκες εργασίας των δύο, διέφεραν ουσιωδώς (εγκ.π.ΙΚΑ 58/67). Όμως, μετά την αντίθετη Νομολογία του Αρείου Πάγου (Αποφ.1322/74 Δελτίο Ι.Κ.Α. 1975/302) ατόνησε η εφαρμογή της διάταξης για τη συγκεκριμένη ειδικότητα.

Η ασφάλιση των μαιών κατά τον Κ.Β.Α.Ε. επανήλθε από 1/5/1978 με την εγκύκλιο του π.ΙΚΑ 52/1978, με την προϋπόθεση ότι απασχολούνται αποκλειστικά με το αντικείμενο της εργασίας της ειδικότητας τους και στις αντίστοιχες νοσηλευτικές και υγειονομικές μονάδες, όπου δικαιολογείται η απασχόληση των προσώπων της ειδικότητας αυτής.

Συγκεκριμένα οι χώροι που δικαιολογείται η απασχόλησή τους είναι: Νοσοκομεία με τμήματα Μαιευτηρίου, Μαιευτήρια και Μαιευτικές Κλινικές (εγκ.π.Ι.Κ.Α. 52/78).

Με τη νέα Υπουργική Απόφαση Φ10221/οικ.26816/929/30.11.2011 που ισχύει από 1/1/2012 συνεχίζουν να καλύπτονται οι μαίες, με τις προϋποθέσεις που καλύπτονταν και πριν και για την απασχόλησή τους στις αντίστοιχες μονάδες και τούτο, γιατί οι μαίες απασχολούνται στους χώρους των χειρουργείων και στις αίθουσες τοκετών ως υπεύθυνες ή ως νοσηλευτικό προσωπικό, εργασίες οι οποίες ταυτίζονται απόλυτα με την εργασία των νοσοκόμων – νοσηλευτών (εγκ.π.ΙΚΑ-ΕΤΑΜ 27/12).

Επομένως, οι μαίες που απασχολούνται σε διαφορετικούς χώρους εκτός των ανωτέρω, όπως για παράδειγμα στα Κέντρα Υγείας (πρώην ιατρεία ασφαλιστικών οργανισμών π.χ. Ι.Κ.Α., Ο.Α.Ε.Ε., Ο.Γ.Α., Ο.Π.Α.Δ., κλπ) δεν καλύπτονται από το καθεστώς των Βαρέων και Ανθυγιεινών Επαγγελμάτων.