Η έβδομη ετήσια Έκθεση για το Κράτος Δικαίου, που παρουσίασαν η Αντιπρόεδρος Χένα Βίρκουνεν και ο Επίτροπος Μάικλ ΜακΓκραθ, φέρει μια σαφή στρατηγική μετατόπιση. Η τήρηση των κανόνων παύει να είναι ζήτημα ηθικής πίεσης και γίνεται όρος πρόσβασης στα ευρωπαϊκά κονδύλια. Στην πρόταση για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (2028 έως 2034), τα νέα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια θα «δένουν» τη χρηματοδότηση με τον σεβασμό του άρθρου 2 ΣΕΕ, δίνοντας τη δυνατότητα να παγώνουν πληρωμές όταν οι «οριζόντιες προϋποθέσεις» δεν πληρούνται.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διευκρινίζει ότι δεν υπάρχει αυτόματη σύνδεση συστάσεων και εγκρίσεων, καθώς η έκθεση θα είναι «μία από τις πηγές». Ο νέος φορέας Justice τριπλασιάζει τον προϋπολογισμό του, ενώ το πρόγραμμα AgoraEU, ύψους 8,6 δισ. ευρώ, ενοποιεί τη στήριξη για πολιτισμό, ΜΜΕ και ανθρώπινα δικαιώματα.
Η ελληνική εικόνα
Για την Αθήνα, η φετινή αποτίμηση αποτελεί συνέχεια της προηγούμενης, του 2025. Καμία από τις έξι συστάσεις δεν κρίνεται πλήρως υλοποιημένη, καθώς όλες κινούνται μεταξύ «περιορισμένης» και «κάποιας περαιτέρω» προόδου. Στη δικαιοσύνη καταγράφονται θετικά βήματα, όπως διορισμοί με συμμετοχή του δικαστικού σώματος, αποσυμφόρηση των πολιτικών δικαστηρίων και ψηφιοποίηση, αλλά η υποστελέχωση παραμένει διαρκής πρόκληση. Στη διαφθορά, το ιστορικό διώξεων και τελεσίδικων αποφάσεων στην υψηλού επιπέδου διαφθορά μένει ισχνό, παρότι θεσπίστηκε ψηφιακό μητρώο υποθέσεων που θα λειτουργήσει από την 1η Ιανουαρίου 2027. Στο lobbying, η πρόοδος κρίνεται και πάλι περιορισμένη, εφόσον δεν διευρύνθηκε ο ορισμός του εκπροσώπου συμφερόντων.
Στα Μέσα ενημέρωσης καταγράφεται η σαφέστερη μεταβολή, με το σχέδιο αντι-SLAPP νομοθεσίας να βρίσκεται σε οριστικοποίηση. Δύο πεδία του 2025, η κρατική διαφήμιση και όσα καλύπτει πλέον ο EMFA, βγαίνουν από τη λίστα των συστάσεων και παρακολουθούνται μέσω της επιβολής του ευρωπαϊκού νόμου, αλλαγή που αφορά όλα τα κράτη μέλη. Ανοιχτό παραμένει το μέτωπο του κατασκοπευτικού λογισμικού, με τον δικαστικό έλεγχο σε εξέλιξη. Στους δείκτες αντιλήψεων, η Ελλάδα εμφανίζεται δυσμενώς, μαζί με Βουλγαρία και Ουγγαρία στα χαμηλότερα επίπεδα αντιλαμβανόμενης ανεξαρτησίας για τα όργανα δημοσίων συμβάσεων και τον ανταγωνισμό.
Η ευρωπαϊκή αποτύπωση
Πίσω από τη γενική «θετική τροχιά», με το 47% των συστάσεων του 2025 υλοποιημένο πλήρως ή εν μέρει, το Παράρτημα αποκαλύπτει έντονες ανισότητες. Στο ναδίρ βρίσκεται η Τσεχία, με πέντε στις έξι συστάσεις χωρίς καμία πρόοδο, ακολουθούμενη από τη Γερμανία, όπου παρά το «Σύμφωνο για το Κράτος Δικαίου» τρεις στις τέσσερις συστάσεις μένουν αμετάβλητες, απόδειξη ότι ακόμη και οι «καλοί μαθητές» έχουν τυφλά σημεία. Βουλγαρία και Ουγγαρία συγκεντρώνουν τον μεγαλύτερο αριθμό εκκρεμοτήτων, με οκτώ συστάσεις η καθεμία.
Η Ουγγαρία παραμένει το πυκνότερο κεφάλαιο. Η διαδικασία του άρθρου 7(1) συνεχίζεται, ενώ το ΔΕΕ έκρινε ότι ο αντι-LGBTIQ+ νόμος παραβιάζει το άρθρο 2 ΣΕΕ, πρώτη φορά που το Δικαστήριο διαπιστώνει τέτοια παράβαση. Παράλληλα, η Βουδαπέστη γνωστοποίησε την πρόθεσή της να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, εξέλιξη που εντάσσει τον Κανονισμό EPPO στο ενωσιακό κεκτημένο.
Στην κορυφή ξεχωρίζουν Εσθονία και Ιρλανδία με πλήρεις υλοποιήσεις, ενώ η Ελλάδα εντάσσεται στα κράτη χωρίς καμία μηδενική σύσταση, αν και η πρόοδός της περιγράφεται ως συγκρατημένη. Το κεντρικό μήνυμα παραμένει ενιαίο. Το εργαλείο κινεί μεταρρυθμίσεις με άνισους ρυθμούς, όμως ο επόμενος προϋπολογισμός καθιστά το τίμημα της στασιμότητας πιο απτό από ποτέ.
