Μία νέα μάστιγα ανακύπτει με την εξάπλωση των ψηφιακών αγορών και των e-shops, που καταλαμβάνουν όλο και μεγαλύτερη μερίδα στην διακίνηση προϊόντων και στην αγορά αγαθών, καθώς δεν είναι λίγες πλέον οι φορές που ο καταναλωτής επιλέγει, παραγγέλνει, πληρώνει αλλά …. περιμένει μάταια την παραγγελία του, που τελικά δεν φτάνει στα χέρια του ποτέ.
Προϊόντα «κράχτες» που δεν παραδίδονται ποτέ
Σε κάποιες περιπτώσεις πρόκειται για τα λεγόμενα προϊόντα «κράχτες», δηλαδή αγαθά σε ασύγκριτα συμφέρουσες τιμές. Η λογική των ελκυστικών προσφορών «πέρασε» από τις πραγματικές βιτρίνες των καταστημάτων στο διαδίκτυο και το ψηφιακό εμπόριο. Μόνο που τώρα τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά, γιατί στο φυσικό κατάστημα η εξήγηση δινόταν άμεσα αν το προϊόν είχε εξαντληθεί ή δεν υπήρχε πλέον και δεν υπήρχε οικονομική ζημία για τον καταναλωτή.
Στην ψηφιακή αγορά όμως τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Ο καταναλωτής βάζει στο «καλάθι» του το προϊόν και το προπληρώνει. Τα χρήματα δηλαδή, αλλάζουν άμεσα χέρια και πηγαίνουν προκαταβολικά στο ταμείο του εμπόρου. Ο αγοραστής νοιώθει τυχερός, που πρόλαβε και ολοκλήρωσε την αγορά για ένα αγαθό που έμοιαζε «ευκαιρία». Και έπειτα αρχίζει η αναμονή της παραλαβής του.
Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που καταγγέλλονται τόσο στον Συνήγορο του Καταναλωτή όσο και στην Ένωση Καταναλωτών- Ποιότητα Ζωής(ΕΚ.ΠΟΙ.ΖΩ) από ανθρώπους που έπεσαν θύματα παραπλανητικών προσφορών, προπλήρωσαν προϊόντα και δεν τα παρέλαβαν ποτέ.
Ο λαβύρινθος με τα «μποτάκια» στα τηλεφωνικά κέντρα
Μάλιστα, οι πρακτικές των επιτήδειων σε αυτές τις περιπτώσεις και οι υποτιθέμενες εξηγήσεις που δίνουν δεν είναι και πολύ πρωτότυπες. Συνήθως «το δέμα σας υπέστη φθορές κατά την μεταφορά», ή «μία απρόβλεπτη κατάσταση δεν μας επιτρέπει να παραδώσουμε στον προβλεπόμενο χρόνο. Θα ενημερωθείτε για νέα ημερομηνία παράδοσης».
Στις περισσότερες περιπτώσεις ο αγοραστής, που έχει ήδη προπληρώσει το προϊόν, αγωνίζεται να βρει τρόπο επικοινωνίας σε «αυτοματοποιημένα τηλεφωνικά κέντρα» που… συνομιλεί ανεπιτυχώς με «μποτάκια», που ασφαλώς δεν έχουν στις… ρυθμίσεις τους τρόπο να απαντούν σε τέτοια ζητήματα ή έστω δίνουν αόριστες και ασαφείς απαντήσεις για να υπεκφύγουν.
Κάπως έτσι οι επιτήδειοι αξιοποιούν για εβδομάδες ή και μήνες τα χρήματα που συγκεντρώνουν από μαζικές ψηφιακές αγορές, μετά από μία παρελκυστική προσφορά για ένα προϊόν που είτε δεν έχουν καν στη διάθεσή τους ή έχει εξαντληθεί ή το χρησιμοποιούν επίτηδες για να παραπλανήσουν και να συγκεντρώσουν γρήγορα και εύκολα ένα σημαντικό «κεφάλαιο κίνησης».
Στις περισσότερες περιπτώσεις τα αμφιβόλου νομιμότητας ψηφιακά καταστήματα υπαναχωρούν στα όρια του μήνα και επιστρέφουν τα χρήματα στον καταναλωτή, χωρίς να του δώσουν ποτέ το προϊόν που επιθυμούσε να αγοράσει. Με προσχήματα και δικαιολογίες για τα «χίλια βάσανα της αποστολής που δεν παραδόθηκε» κινούνται στα όρια μίας κατ’ επίφασιν νομιμότητας και τζιράρουν ανενόχλητα τα χρήματα των καταναλωτών, που παρακρατούν παράνομα.
Στη συνέχεια, δίνουν στο προϊόν – κράχτη έναν νέο κωδικό και μία άλλη ονομασία για να δικαιολογήσουν ότι ο προηγούμενος κωδικός εξαντλήθηκε και συνεχίζουν ανενόχλητοι την… μπίζνα τους, ψάχνοντας για τα επόμενα θύματα που θα «ψαρέψουν» στο διαδίκτυο.
«Φούσκες» αγορών ακόμα και σε μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες
Η πρακτική αυτή εσχάτως έχει εξαπλωθεί και σε κάποιες μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες αγορών, που δυσκολεύονται να ελέγξουν τα καταστήματα – συνεργάτες τους, με αποτέλεσμα να «παίζουν το παιχνίδι τους». Είτε από αδιαφορία, είτε από αδυναμία ελέγχου, το αποτέλεσμα είναι πως στο βωμό του κέρδους υποθάλπτουν τέτοιες πρακτικές και σε κάποιο βαθμό γίνονται «συνένοχοι» στην εξαπάτηση των καταναλωτών.
Χαρακτηριστικό είναι το πρόσφατο παράδειγμα στην Ελλάδα όπου η αρμόδια Αρχή για την εποπτεία της αγοράς επέβαλε πρόστιμο 150.000 ευρώ σε e-shop, μετά από «βροχή» καταγγελιών για μη παράδοση προϊόντων, που είχαν προπληρωθεί από τους καταναλωτές και για παρελκυστικές τακτικές.
Το κουμπί υπαναχώρησης και ο τρόπος που προστατεύει τον καταναλωτή
Στην αρχή του καλοκαιριού φαίνεται πως τα κρούσματα εξαπάτησης αυξήθηκαν κατακόρυφα, καθώς οι επιτήδειοι γνώριζαν πως έρχεται το κουμπί υπαναχώρησης, ένας νέος τρόπος να μπορεί ο καταναλωτής να αποσύρει άμεσα και εύκολα τα χρήματα που έδωσε για μία ψηφιακή αγορά, που μοιάζει να μην ολοκληρώνεται.
Όπως αναφέρει ο Σύνδεσμος Ηλεκτρονικού Εμπορίου από τις 10 Ιουλίου η ελληνική νομοθεσία, ενσωματώνει μεταξύ άλλων, την Οδηγία (ΕΕ) 2023/2673 και προσθέτει το νέο άρθρο 3ζα στον ν. 2251/1994 για την Προστασία των Καταναλωτών και εφαρμόζεται άμεσα με την δημοσίευσή του. Πρακτικά, το ψηφιακό εμπόριο στο εξής ενσωματώνει μία νέα λειτουργία που πρέπει να φέρει τα εξής χαρακτηριστικά:
- Ένδειξη: «Πατήστε εδώ για υπαναχώρηση»
- ή άλλη εξίσου σαφή και ευανάγνωστη διατύπωση.
Παράλληλα, πρέπει:
- να είναι συνεχώς διαθέσιμη καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου υπαναχώρησης,
- να εμφανίζεται ευδιάκριτα στην ιστοσελίδα ή στην εφαρμογή,
- να είναι εύκολα προσβάσιμη από τον Καταναλωτή,
- να επιτρέπει στον Καταναλωτή να αποστείλει ηλεκτρονική δήλωση υπαναχώρησης.
Μέχρι πότε μπορεί να χρησιμοποιηθεί το Withdrawal Button (κουμπί υπαναχώρησης)
Ο Καταναλωτής θεωρείται ότι έχει ασκήσει εμπρόθεσμα το δικαίωμα Υπαναχώρησης εντός της νόμιμης προθεσμίας αν έχει χρησιμοποιήσει το Withdrawal Button πριν από τη λήξη της συγκεκριμένης προθεσμίας σύμφωνα με τον νόμο, δηλ. 14 ημερολογιακές ημέρες:
α) για την πώληση υπηρεσιών – από την ημερομηνία σύναψης της σύμβασης, για τις συμβάσεις υπηρεσιών,
β) για τα e–shops,
– για μεμονωμένη παραγγελία: από την ημέρα κατά την οποία ο καταναλωτής (ή τρίτος παραλήπτης υποδεικνυόμενος από αυτόν) παραλάβει τα προϊόντα και
– για πολλαπλές παραγγελίες – παραδόσεις:
- Σε περίπτωση χωριστών παραδόσεων μιας παραγγελίας πολλαπλών προϊόντων, η προθεσμία ξεκινά όταν ο Καταναλωτής παραλάβει το τελευταίο αγαθό.
- Αν ένα αγαθό αποτελείται από πολλές παρτίδες ή τεμάχια, η προθεσμία ξεκινά με την παραλαβή της τελευταίας παρτίδας ή τεμαχίου.
- Για συμβάσεις τακτικής παράδοσης προϊόντων σε μια περίοδο, η προθεσμία εκκινεί από την παραλαβή του πρώτου αγαθού.
Ο νόμος έχει ευρύ πεδίο εφαρμογής του εν λόγω πρόσθετου τρόπου υπαναχώρησης, και αφορά σε:
- eshops,
- παρόχους υπηρεσιών στους οποίους εφαρμόζεται ο Ν. 2251/1994 – περί προστασίας του καταναλωτή (π.χ. ενδεικτικά προμήθειας νερού, φυσικού αερίου, ηλεκτρικής ενέργειας ή τηλεθέρμανσης (στον βαθμό που τα προϊόντα αυτά παρέχονται σε συμβατική βάση)
- προμηθευτές ψηφιακού περιεχομένου που δεν παρέχεται σε υλικό μέσο ή ψηφιακή υπηρεσία προς τον καταναλωτή και ο καταναλωτής παρέχει ή αναλαμβάνει να παράσχει δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα στον προμηθευτή) και
- προμηθευτές χρηματοοικονομικών υπηρεσιών


