Αλλαγή εποχής για την Τεχεράνη: Οι στρατηγοί που διοικούν το Ιράν-«Ακτινογραφία» NYT για το νέο καθεστώς

Όσο ο αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ κυβερνούσε το Ιράν ως ανώτατος ηγέτης, ασκούσε απόλυτη εξουσία σε όλες τις αποφάσεις σχετικά με τον πόλεμο, την ειρήνη και τις διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο γιος και διάδοχός του δεν παίζει τον ίδιο ρόλο.

Σύμφωνα με τους NYT ο αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο γιος, είναι μια αινιγματική φιγούρα που δεν έχει εμφανιστεί και της οποίας η φωνή δεν έχει ακουστεί από τότε που διορίστηκε τον Μάρτιο. Αντίθετα, μια σκληραγωγημένη ομάδα διοικητών των Φρουρών της Επανάστασης του Ιράν και όσων ευθυγραμμίζονται μαζί τους αποτελούν τους βασικούς λήπτες αποφάσεων σε θέματα ασφάλειας, πολέμου και διπλωματίας.

«Ο Μοτζτάμπα διαχειρίζεται τη χώρα σαν να είναι ο διευθυντής του διοικητικού συμβουλίου», δήλωσε ο Αμπντολρεζά Νταβαρί, πολιτικός που υπηρέτησε ως ανώτερος σύμβουλος του Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ όταν ήταν πρόεδρος και γνωρίζει τον Χαμενεΐ.

«Βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις συμβουλές και την καθοδήγηση των μελών του συμβουλίου, και συλλογικά λαμβάνουν όλες τις αποφάσεις», είπε ο Νταβαρί σε τηλεφωνική συνέντευξη από την Τεχεράνη. «Οι στρατηγοί είναι τα μέλη του συμβουλίου».

Αυτή η εικόνα της νέας δομής εξουσίας του Ιράν βασίζεται σε συνεντεύξεις με έξι ανώτερους Ιρανούς αξιωματούχους, δύο πρώην αξιωματούχους, δύο μέλη των Φρουρών της Επανάστασης, έναν ανώτερο κληρικό που γνωρίζει τον εσωτερικό τρόπο λειτουργίας του συστήματος και τρία άτομα που γνωρίζουν καλά τον Χαμενεΐ. Εννέα ακόμη άτομα με δεσμούς με τους Φρουρούς και την κυβέρνηση περιέγραψαν επίσης τη δομή διοίκησης. Όλοι μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας επειδή συζητούσαν ευαίσθητα κρατικά ζητήματα.

Ο Χαμενεΐ, ο οποίος επιλέχθηκε από ένα συμβούλιο ανώτερων κληρικών ως νέος ανώτατος ηγέτης, βρίσκεται σε κρυψώνα από τότε που αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις βομβάρδισαν το συγκρότημα του πατέρα του στις 28 Φεβρουαρίου, όπου ζούσε και ο ίδιος με την οικογένειά του. Ο πατέρας του, η σύζυγός του και ο γιος του σκοτώθηκαν όλοι. Η πρόσβαση σε αυτόν είναι πλέον εξαιρετικά δύσκολη και περιορισμένη. Περιβάλλεται κυρίως από μια ομάδα γιατρών και ιατρικού προσωπικού που περιθάλπουν τα τραύματα που υπέστη από τους αεροπορικούς βομβαρδισμούς.

Ανώτεροι διοικητές των Φρουρών και υψηλόβαθμοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι δεν τον επισκέπτονται, φοβούμενοι ότι το Ισραήλ μπορεί να εντοπίσει την τοποθεσία του και να τον σκοτώσει. Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, ο οποίος είναι επίσης καρδιοχειρουργός, και ο υπουργός Υγείας έχουν εμπλακεί στη φροντίδα του.

Παρότι ο Χαμενεΐ τραυματίστηκε σοβαρά, παραμένει πνευματικά οξύς και ενεργός, σύμφωνα με τέσσερις ανώτερους Ιρανούς αξιωματούχους που γνωρίζουν την κατάσταση της υγείας του. Το ένα πόδι του χειρουργήθηκε τρεις φορές και αναμένει πρόσθεση. Υποβλήθηκε σε επέμβαση στο ένα χέρι και ανακτά σταδιακά τη λειτουργία του. Το πρόσωπο και τα χείλη του έχουν υποστεί σοβαρά εγκαύματα, γεγονός που δυσκολεύει την ομιλία του, ενώ αργότερα θα χρειαστεί πλαστική χειρουργική, πρόσθεσαν οι αξιωματούχοι.

Ο Χαμενεΐ δεν έχει ηχογραφήσει βίντεο ή ηχητικό μήνυμα, επειδή δεν θέλει να φανεί ευάλωτος ή να ακούγεται αδύναμος στην πρώτη δημόσια εμφάνισή του. Έχει εκδώσει αρκετές γραπτές δηλώσεις που έχουν αναρτηθεί στο διαδίκτυο και διαβαστεί στην κρατική τηλεόραση.

Τα μηνύματα προς αυτόν είναι χειρόγραφα, σφραγισμένα σε φακέλους και μεταφέρονται μέσω μιας ανθρώπινης αλυσίδας από έναν έμπιστο αγγελιαφόρο στον επόμενο, που ταξιδεύουν σε αυτοκινητόδρομους και επαρχιακούς δρόμους, με αυτοκίνητα και μοτοσικλέτες μέχρι να φτάσουν στο κρησφύγετό του. Οι οδηγίες του επιστρέφουν με τον ίδιο τρόπο.

Ο συνδυασμός ανησυχίας για την ασφάλειά του, των τραυμάτων του και της δυσκολίας πρόσβασης έχει οδηγήσει τον Χαμενεΐ να αναθέσει τη λήψη αποφάσεων στους στρατηγούς, τουλάχιστον προς το παρόν. Μεταρρυθμιστικές φατρίες, καθώς και υπερσκληροπυρηνικοί, εξακολουθούν να συμμετέχουν στις πολιτικές συζητήσεις. Ωστόσο, οι αναλυτές λένε ότι οι στενοί δεσμοί του Χαμενεΐ με τους στρατηγούς, με τους οποίους μεγάλωσε όταν κατατάχθηκε εθελοντικά στον πόλεμο Ιράν-Ιράκ ως έφηβος, τους έχουν καταστήσει κυρίαρχη δύναμη.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι ο πόλεμος, μαζί με τις δολοφονίες πολλών ηγετικών και στρατιωτικών στελεχών του Ιράν, έχει επιφέρει «αλλαγή καθεστώτος» και ότι οι νέοι ηγέτες είναι «πολύ πιο λογικοί». Στην πραγματικότητα, η Ισλαμική Δημοκρατία δεν έχει ανατραπεί. Η εξουσία βρίσκεται πλέον στα χέρια ενός παγιωμένου, σκληροπυρηνικού στρατιωτικού μηχανισμού και η ευρεία επιρροή των κληρικών φθίνει.

Ο πρόεδρος της ιρανικής Βουλής, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, πρώην στρατηγός των Φρουρών και επικεφαλής διαπραγματευτής με τις Ηνωμένες Πολιτείες στο Πακιστάν, δήλωσε σε τηλεοπτικό διάγγελμα το Σάββατο ότι η πρόταση των ΗΠΑ για πυρηνική συμφωνία και ειρηνευτικό σχέδιο, καθώς και η απάντηση του Ιράν, κοινοποιήθηκαν στον Χαμενεΐ και ελήφθησαν υπόψη οι απόψεις του στις αποφάσεις.

Οι Φρουροί της Επανάστασης, που δημιουργήθηκαν ως προστάτες της Ισλαμικής Επανάστασης του 1979, έχουν σταδιακά συγκεντρώσει εξουσία μέσω κορυφαίων πολιτικών ρόλων, συμμετοχής σε βασικούς οικονομικούς τομείς, κυριαρχίας στις υπηρεσίες πληροφοριών και ανάπτυξης δεσμών με ένοπλες ομάδες στη Μέση Ανατολή που μοιράζονται την εχθρότητα του Ιράν προς το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ωστόσο, υπό τον πρεσβύτερο Χαμενεΐ, έπρεπε σε μεγάλο βαθμό να ακολουθούν τη βούλησή του ως μοναδικής θρησκευτικής προσωπικότητας και αρχηγού των ενόπλων δυνάμεων. Εκείνος ενίσχυσε τους Φρουρούς και με τον χρόνο αυτοί έγιναν εργαλείο και πυλώνας της εξουσίας του.

Η δολοφονία του Χαμενεΐ την πρώτη ημέρα του πολέμου δημιούργησε ένα κενό και μια ευκαιρία. Οι Φρουροί συσπειρώθηκαν γύρω από τον Μοτζτάμπα στη διαδοχή που ακολούθησε και έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην επιλογή του ως τρίτου ανώτατου ηγέτη του Ιράν.

Οι Φρουροί διαθέτουν πολλαπλούς μοχλούς εξουσίας. Ο αρχηγός τους είναι ο ταξίαρχος Αχμάντ Βαχιντί. Ο στρατηγός Μοχαμάντ Μπαγέρ Ζολγαντρ, νέος επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, είναι πρώην σκληροπυρηνικός διοικητής των Φρουρών. Ο στρατηγός Γιαχία Ραχίμ Σαφαβί υπήρξε κορυφαίος στρατιωτικός σύμβουλος τόσο του πατέρα όσο και του γιου.

«Ο Μοτζτάμπα δεν είναι υπέρτατος· μπορεί να είναι ηγέτης κατ’ όνομα, αλλά δεν είναι υπέρτατος όπως ήταν ο πατέρας του», δήλωσε ο Αλί Βάεζ. «Είναι υποτελής στους Φρουρούς της Επανάστασης, επειδή τους οφείλει τη θέση του και την επιβίωση του συστήματος».

Οι αξιωματούχοι λένε ότι οι στρατηγοί βλέπουν τον πόλεμο με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ως απειλή για την επιβίωση του καθεστώτος και, μετά από πέντε εβδομάδες σκληρών μαχών, πιστεύουν ότι έχουν περιορίσει την απειλή. Σε κάθε κρίσιμη στιγμή, αυτοί καθόριζαν τη στρατηγική και τη χρήση πόρων.

Έχουν αναστατώσει την παγκόσμια οικονομία κλείνοντας τα Στενά του Ορμούζ και έχουν χρησιμοποιήσει τα κέρδη του πολέμου για να ενισχύσουν τη θέση τους έναντι εσωτερικών αντιπάλων. Ο εκλεγμένος πρόεδρος και το υπουργικό συμβούλιο έχουν παραγκωνιστεί και περιοριστεί σε εσωτερικά ζητήματα, όπως η διασφάλιση τροφίμων και καυσίμων και η λειτουργία της χώρας.

Ο υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, έχει περιθωριοποιηθεί στις διαπραγματεύσεις που προηγουμένως ηγείτο, ενώ ο Γκαλιμπάφ έχει αναλάβει τον κύριο ρόλο. Ο νέος ανώτατος ηγέτης ακολουθεί τη γραμμή, σπάνια διαφωνώντας με τους στρατηγούς.

Ήταν οι Φρουροί που χάραξαν τη στρατηγική επιθέσεων κατά του Ισραήλ και των κρατών του Περσικού Κόλπου, καθώς και το κλείσιμο των Στενών. Εκείνοι συμφώνησαν σε προσωρινή εκεχειρία με τις ΗΠΑ και ενέκριναν παρασκηνιακή διπλωματία και απευθείας διαπραγματεύσεις, ορίζοντας τον Γκαλιμπάφ ως επικεφαλής συνομιλητή με τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς στο Ισλαμαμπάντ.

Για πρώτη φορά, αρκετοί στρατηγοί συμμετείχαν στην ιρανική αντιπροσωπεία σε διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ. Αξιωματούχοι και άτομα που γνωρίζουν τον Μοτζτάμπα δήλωσαν ότι η υποταγή του στους Φρουρούς οφείλεται εν μέρει στην απειρία του, αλλά και στους βαθιούς προσωπικούς δεσμούς του μαζί τους.

Σε ηλικία 17 ετών κατατάχθηκε εθελοντικά στον πόλεμο Ιράν-Ιράκ, σε μονάδα των Φρουρών. Η εμπειρία αυτή τον διαμόρφωσε και δημιούργησε ισχυρούς δεσμούς που κράτησαν μια ζωή. Ολοκλήρωσε τις θεολογικές του σπουδές και έγινε αγιατολάχ, ενώ εργαζόταν στο συγκρότημα του πατέρα του, συντονίζοντας στρατιωτικές και πληροφοριακές επιχειρήσεις.

Οι στρατηγοί δεν είναι οι μόνοι που αποφασίζουν. Η ιρανική πολιτική δεν ήταν ποτέ ομοιογενής και το σύστημα περιλαμβάνει παράλληλες δομές εξουσίας. Διαφωνίες υπήρχαν πάντα, συχνά δημόσια. Ο Πεζεσκιάν και ο Αραγτσί συμμετέχουν επίσης στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας.

Ωστόσο, στην τρέχουσα κατάσταση, επικρατούν οι στρατηγοί και δεν υπάρχουν ενδείξεις εσωτερικής διάσπασης. Την Τρίτη, ενώ οι αντιπροσωπείες Ιράν και ΗΠΑ ετοιμάζονταν για νέο γύρο συνομιλιών στο Ισλαμαμπάντ, οι στρατηγοί ακύρωσαν τη διαδικασία. Διαφωνίες υπήρχαν για το αν πρέπει να συνεχιστούν οι συνομιλίες αν οι ΗΠΑ διατηρούν ναυτικό αποκλεισμό.

Ο Τραμπ δημοσίευσε μηνύματα απειλώντας το Ιράν με βομβαρδισμούς αν δεν αποδεχτεί συμφωνία. Οι ΗΠΑ κατέλαβαν επίσης δύο ιρανικά πλοία, εξοργίζοντας τους στρατηγούς.

Ο Βαχιντί και άλλοι στρατηγοί υποστήριξαν ότι οι συνομιλίες ήταν μάταιες. Ο Πεζεσκιάν και ο Αραγτσί διαφώνησαν, προειδοποιώντας για τεράστιες οικονομικές απώλειες και την ανάγκη άρσης κυρώσεων.

Τελικά, επικράτησαν οι στρατηγοί και οι συνομιλίες κατέρρευσαν.

Ο Τραμπ παρέτεινε την εκεχειρία αλλά διατηρεί τον αποκλεισμό μέχρι οι «διχασμένοι ηγέτες» του Ιράν να παρουσιάσουν δική τους πρόταση ειρήνης. Το τι θα ακολουθήσει παραμένει αβέβαιο, όπως και το αν οι Φρουροί θα δεχτούν παραχωρήσεις στο πυρηνικό πρόγραμμα.

Μια σκληροπυρηνική μειοψηφία στο Ιράν αντιτίθεται σε οποιαδήποτε υποχώρηση, πιστεύοντας ότι η συνέχιση του πολέμου θα φέρει νίκη. Υποστηρικτές τους διαδηλώνουν στους δρόμους, ενώ επιτέθηκαν και στον Αραγτσί όταν υπαινίχθηκε άνοιγμα των Στενών, κατηγορώντας τον για προδοσία.

Πηγή: ieidiseis.gr