Subscribe Now

Trending News

Τα cookies επιτρέπουν μια σειρά από λειτουργίες που ενισχύουν την εμπειρία σας στo now24.gr.
Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies, σύμφωνα με τις οδηγίες μας.
19 Μαΐ 2021
Απόψεις

ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΑΙΡΗΣ (1784-1853): Πολιτικός, Φιλόσοφος, ο Ήρωας που κήρυξε την επανάσταση στην Άνδρο  στις 10 Μαΐου του 1821

Της Κατερίνας Πλουμιδάκη

Η Ειρήνη Ευανθία Καΐρη είναι Πτυχιούχος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής της καριέρας έχει διατελέσει Διευθυντικό  Στέλεχος σε πολυεθνικές και μεγάλες ελληνικές επιχειρήσεις. Σήμερα είναι Γενικός Διευθυντής της αλευροβιομηχανίας  ΜΥΛΟΙ ΘΡΑΚΗΣ-Ι. ΟΥΖΟΥΝΟΠΟΥΛΟΣ Α.Ε.

Πέραν της επαγγελματικής της δραστηριότητας είναι μέλος του Δ.Σ του Ιδρύματος «Λίλιαν Βουδούρη», που παράγει πλούσιο φιλανθρωπικό και πολιτιστικό έργο και μέλος του Δ.Σ. του Φιλανθρωπικού «Ινστιτούτου Θεραπείας Δια Των Τεχνών» που απευθύνεται σε άτομα με ειδικές ανάγκες.

Επίσης είναι Επίτιμος Πρόεδρος της Καιρείου Βιβλιοθήκης στην Άνδρο και μέλος της Συμβουλευτικής Επιτροπής της «Εταιρείας για τον Ελληνισμό και Φιλελληνισμό».  Είναι η μοναδική απόγονος από αρρενογονία του Φιλόσοφου Θεόφιλου Καϊρη και της αδελφής του Ευανθίας.

Η οικογένειά της είναι από τις πλέον παλιές και αρχοντικές της Άνδρου. Οι Καΐρηδες ασχολούνταν από παλιά με το εμπόριο, είχαν δε και μεγάλη οικονομική επιφάνεια, γεγονός που προκύπτει από μετέπειτα προικοσύμφωνα και άλλα έγγραφα της οικογένειας. Η πρώτη αγορά που αφορά το πατρογονικό σπίτι του Καΐρη στη Χώρα, το οποίο υπάρχει μέχρι σήμερα, γίνεται το 1708.

-Κα. Ειρήνη -Ευανθία Καΐρη ποιος ήταν ο Θεόφιλος Καΐρης και τι σχέση έχετε εσείς μαζί του;

 

Λιθογραφία που απεικονίζει τον Θεόφιλο Καίρη, στηρίζεται στον πίνακα του σπουδαίου ζωγράφου George Frederick Watts και η εκτύπωση έχει γίνει από τον ίδιο τον Watts η δε λιθογραφία από τον Couzens.

Ο Θεόφιλος Καΐρης, αυτή η κορυφαία μορφή του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα και μία από τις εμβληματικότερες μορφές του νεοελληνικού διαφωτισμού, ήταν αδελφός του προπάππου μου Δημήτριου Καΐρη. Γεννήθηκε στις 19 Οκτωβρίου του 1784 στην Άνδρο. Το βαφτιστικό του όνομα ήταν Τωμάζος. Ο πατέρας του Νικόλαος Καΐρης, πρόκριτος του νησιού, απέκτησε οκτώ παιδιά. Από τα παιδιά αυτά μόνο ο ένας αδελφός, ο Δημήτριος, απέκτησε τέσσερα παιδιά, μεταξύ των οποίων και ο παππούς μου.

To 1802 σε ηλικία 18 ετών χειροτονήθηκε διάκονος, οπότε πήρε το όνομα Θεόφιλος, και αναχώρησε για σπουδές στο εξωτερικό. Μετέβη στην Πίζα, όπου σπούδασε κυρίως φιλοσοφία, μαθηματικά και αστρονομία για δύο χρόνια. Στη συνέχεια μετέβη στο Παρίσι, για τρία χρόνια, όπου γνώρισε τον Αδαμάντιο Κοραή, με τον οποίο συνδέθηκε με δυνατούς δεσμούς φιλίας.

Κατά την διάρκεια των πολυετών σπουδών του, ο Θεόφιλος, εντρύφησε σε όλους τους σύγχρονους επιστημονικούς κλάδους, αυτό δε σε συνδυασμό με τις επαφές του με φωτισμένα πνεύματα της εποχής συνέτεινε στη δημιουργία των προσωπικών αντιλήψεών του για καίρια προβλήματα της ζωής. Εκεί ποτίστηκε με τις νεωτερικές ιδέες και αντιλήψεις του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού, καθώς και με τις ιδέες περί της ελευθερίας, δικαιοσύνης και ισότητας της Γαλλικής Επανάστασης. Μετά το πέρας των σπουδών του δίδαξε στην Ευαγγελική Σχολή της Σμύρνης, και στη συνέχεια από το 1812 μέχρι το 1821 έγινε Σχολάρχης στην περίφημη Σχολή των Κυδωνιών.

Λιθογραφία που απεικονίζει τον Θεόφιλο Καίρη , στηρίζεται στον πίνακα του σπουδαίου ζωγράφου George Frederick Watts και φέρει την υπογραφή του Θεόφιλου Καίρη. Η εκτύπωση έγινε το 1850 στο Παρίσι από τον χαράκτη Monnin.

Στη συνέχεια αναχώρησε για τα νησιά και την Πελοπόννησο για να συμμετάσχει ενεργά στον ένοπλο αγώνα. Τον Μάρτιο του 1822 συμμετείχε στην εκστρατεία στον Όλυμπο με τον οπλαρχηγό Γρηγόριο Σάλλα, κατά την οποία και τραυματίσθηκε σοβαρά κινδυνεύοντας να χάσει τη ζωή του. Επίσης με διαταγή της «Υπέρτατης Διοίκησης» συγκρότησε στρατιωτικό σώμα από τους Κυδωνιάτες που είχαν καταφύγει στην Ελλάδα για τη συνέχεια του αγώνα.

Παράλληλα όμως με την ενεργό συμμετοχή του στον ένοπλο αγώνα, ο Θεόφιλος προσπάθησε με το φλογερό πατριωτισμό του, να ξεσηκώσει τους Έλληνες να αποτινάξουν τον Τουρκικό ζυγό και συγχρόνως να διατυπώσει τις αρχές μιας ευνομούμενης πολιτείας.

Είναι γνωστός ο περίφημος λόγος του στα Ψαρά, με τον οποίο προέτρεψε τους αγωνιστές να σταματήσουν τις μεταξύ τους διχόνοιες, ο φλογερός του λόγος στο μνημόσυνο του Βύρωνα, η εγκύκλιος του προς τους Κυδωνιάτες, όταν ανέλαβε τη συγκρότηση του εκστρατευτικού σώματος  και πολλοί άλλοι.

Ο Καΐρης όμως εκτός από αγωνιστής είχε και σημαντική πολιτική δραστηριότητα.Εκλέχθηκε ως πληρεξούσιος παραστάτης της Άνδρου και μετείχε σχεδόν σε όλες τις εθνοσυνελεύσεις σαν μέλος του βουλευτικού σώματος, όπου με  τις παρεμβάσεις του πρωτοστάτησε στην παγίωση των φιλελευθέρων θεσμών στο νεοσύστατο κράτος, όντας ο ίδιος υποστηρικτής των δημοκρατικών αντιλήψεων και των φιλελεύθερων πολιτικών ιδεών.

– Μιλήστε μας για το  γνωστό λόγο που εκφώνησε προς τον Ιωάννη Καποδίστρια.

Ο Καΐρης, με την άνεση που του παρείχε η καθολική αναγνώριση της σοφίας του, προσφώνησε τον Καποδίστρια κατά την υποδοχή του στην Αίγινα στις 12 Ιανουαρίου του 1828 μετά τη λήξη της δοξολογίας στον μητροπολιτικό ναό της Παναγίας.

Με τον λόγο του αυτόν που διαπνεόταν, παρά τη ρητορική οξύτητα των υπαινιγμών του, από έντιμο πολιτικό στοχασμό και από βαθειά πίστη στο δημοκρατικά θεμελιωμένο δημόσιο βίο, καλούσε τον κυβερνήτη να κυβερνήσει το νεοσύστατο κράτος δημοκρατικά.

-Εκτός από αγωνιστής και πολιτικός, για τι άλλο διακρίθηκε ο Θεόφιλος Καΐρης;

Λιθογραφία που απεικονίζει τον Θεόφιλο Καίρη, στηρίζεται στον πίνακα του Κριεζή ζωγράφου και η λιθογράφηση έγινε από τον χαράκτη Betannier το 1844 στο Παρίσι.

Ο Θεόφιλος εκτός από την αγάπη του για την πατρίδα και την ελευθερία διέθετε πάθος για την παιδεία του λαού και τον πόθο να διαδοθούν τα φώτα του λόγου και της επιστήμης στο γένος. Δάσκαλος από τη φύση του έθεσε σαν σκοπό της ζωής του να εξυψώσει το μορφωτικό επίπεδο του λαού και να του μεταδώσει τα αγαθά της σύγχρονης επιστήμης και της φιλοσοφίας, προκειμένου με αυτόν τον τρόπο το γένος να αποτινάξει τη νάρκη της δουλείας και να ανδρωθεί  η ψυχή του.

– Πώς πραγματοποίησε το όνειρό του;

Αφοσιώθηκε ολόψυχα στο θεάρεστο και συγχρόνως επίπονο έργο να ιδρύσει το «Ορφανοτροφείο» στην Άνδρο. Το Ορφανοτροφείο στην αρχή δημιουργήθηκε  από το Θεόφιλο για την περίθαλψη και εκπαίδευση των ορφανών του αγώνα.

Το έργο της συγκέντρωσης των απαραίτητων πόρων  για την ίδρυση του Ορφανοτροφείου ήταν επίπονο και μακρόχρονο. Η προσπάθεια ξεκίνησε το 1827 από τα ελληνικά νησιά και συνεχίστηκε με περιοδείες στην Ευρώπη για μια πενταετία από το 1830 μέχρι το 1835.Κατά τη διάρκεια των περιοδειών του απέκτησε προσωπικές επαφές και φιλίες με εξέχουσες οικογένειες και προσωπικότητες του εξωτερικού, οι οποίες τον συνέδραμαν με χρήματα και εκπαιδευτικό υλικό για την επίτευξη του σκοπού του. Βέβαια πάντα σημαντικός χρηματοδότης του, βοηθός στο έργο του και συνοδοιπόρος του μέχρι το τέλος της ζωής του ήταν ο αδελφός του και προπάππος μου Δημήτριος.

 – Θα μας μιλήσετε για το Ορφανοτροφείο;

To Ορφανοτροφείο

Το Ορφανοτροφείο γρήγορα απέκτησε τεράστια φήμη, που ξεπέρασε τα σύνορα του νησιού. Για μια τριετία η Άνδρος έγινε το πνευματικό κέντρο της μόλις απελευθερωθείσας Ελλάδας. Μαθητές από όλη την Ελλάδα και τις γειτονικές χώρες, όλων των ηλικιών, μεταξύ αυτών και ο Ανδρέας Συγγρός, συνέρρεαν στην Άνδρο για να ακούσουν το Θεόφιλο να διδάσκει την πίστη στον ανθρώπινο λόγο, την ηθική, την ελευθερία στη σκέψη και να καλλιεργεί τις ιδέες του διαφωτισμού και του φιλελευθερισμού.

Ελευθερία, Λόγος, Αρετή, Αλήθεια, Πατρίδα ήταν έννοιες που συχνά ακούγονταν στις καθημερινές συνδιαλέξεις του Καΐρη με τους μαθητές του. Κατά καιρούς το Σχολείο συγκέντρωνε μέχρι και 600 μαθητές. Σε αυτό το τεράστιο και σημαντικό έργο βοηθό και συνοδοιπόρο, εκτός από τον αδελφό του Δημήτριο, είχε και την αδελφή Ευανθία, σημαντική γυναικεία προσωπικότητα των αρχών του 19ου αιώνα με πλούσια κοινωνική και πατριωτική δράση, που θεωρείται η πρώτη λογία των σύγχρονων ελληνικών γραμμάτων και πρόδρομος του ελληνικού φεμινισμού.

– Ποιοι είναι οι λόγοι για τους οποίους έρχεται αντιμέτωπος με το εκκλησιαστικό και το πολιτικό κατεστημένο;

Οι λαβές των 2 σπαθιών του Θεόφιλου Καίρη με τα οποία έλαβε μέρος στην εκστρατεία του Ολύμπου.

Ο Καΐρης, επηρεασμένος κυρίως από τους Ευρωπαίους Φιλοσόφους του 17ου και 18ου αιώνα, αλλά και από τους αρχαίους έλληνες φιλοσόφους, πίστευε ότι η σχέση μεταξύ του ανθρώπου και του Θεού είναι προσωπική και ότι μπορεί να επιτευχθεί χωρίς καμία άλλη διαμεσολάβηση. Η πίστη του αυτή, όπως αποτυπώθηκε στη «Θεοσέβεια» -το φιλοσοφικό και θρησκευτικό σύστημά του- συνοψίζεται στη βασική αρχή «Θεόν Σέβου» και στην αποδοχή της ύπαρξης του Θεού ως λογικής αναγκαιότητας. Επιστήμονας, φιλόσοφος αλλά και φύση αποστολική, προτίμησε  να μην αποσιωπήσει αυτά που πίστευε σαν αλήθειά του και να εργαστεί για τη διάδοσή της.  Όπως ήταν επόμενο προκάλεσε την μήνι της κατεστημένης εκκλησίας, την οποία στήριζαν και οι πολιτικοί φορείς.

Τα σπαθιά του Θεόφιλου Καίρη

Ο Καΐρης ήταν γνωστός για τις φιλελεύθερες δημοκρατικές ιδέες του και υπέρμαχος των πολιτικών ελευθεριών, χαρακτηριστικά που ενοχλούσαν την εξουσία. Οδηγήθηκε ενώπιον της ιεράς συνόδου στις 21 Οκτωβρίου 1839 και με την καταδικαστική απόφαση της 25 Οκτωβρίου 1839 καθαιρέθηκε και αναθεματίσθηκε. Παρά την ήδη κλονισμένη  υγεία του φυλακίστηκε σε υγρά και ανήλια κελιά των μοναστηριών στη Σκιάθο και στη Θήρα μέχρι το 1841.

Στις 9 Οκτωβρίου του 1841 με Βασιλικό Διάταγμα, μετά από προσπάθειες του αδελφού του Δημήτριου, αποφυλακίστηκε και απελάθηκε στην Ευρώπη, όπου συνάντησε πολλούς από τους επιφανείς μαθητές του και συνέχισε τις παραδόσεις του στη φιλοσοφία.

Το 1844, μετά την ψήφιση του Συντάγματος, που προστάτευε την ελευθερία της συνείδησης, επανήλθε στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκε στην Άνδρο συνεχίζοντας τη διδασκαλία του.

– Τι ακολούθησε την επιστροφή του στην Άνδρο;

Ειρήνη Ευανθία Καΐρη

Από το 1847 άρχισαν να ακούγονται ψίθυροι και σιγά σιγά να κυκλοφορούν φήμες , ότι συνεχίζει τη διδασκαλία αιρετικών δοξασιών, που δυστυχώς οδήγησαν σε νέες διώξεις. Το Δεκέμβριο του 1852 καταδικάστηκε από το πλημμελειοδικείο Σύρου σε διετή φυλάκιση, μετά από δίκη δύο μόλις ημερών κεκλεισμένων των θυρών, παρά τη φωτισμένη αγόρευση του σπουδαίου νομικού  και θεμελιωτή του Δημοσίου Δικαίου στην Ελλάδα, Νικόλαου Σαρίπολου. Φυλακίστηκε στις φυλακές της Σύρου, σε ένα κατασκότεινο και υγρό κελί, όπου και πέθανε τη νύκτα της 9ης προς 10 Ιανουαρίου του 1853. Ετάφη χωρίς θρησκευτική τελετή και χωρίς να επιτραπεί στον αδελφό του Δημήτριο να επιμεληθεί τα της κηδείας του.

Δυστυχώς γι αυτόν η δικαίωση ήρθε εννιά μέρες μετά το μαρτυρικό θάνατό του με την αναιρετική απόφαση του Αρείου Πάγου σύμφωνα με την οποία ακυρώθηκε η καταδίκη του και κηρύχθηκε αθώος, ύστερα από προσφυγή του αδελφού του Δημητρίου και μετά από την υπέροχη και πάλι αγόρευση του Νικόλαου Σαρίπολου.

 -Έζησε σε λάθος εποχή;

Ο Θεόφιλος, ο όψιμος αυτός εκπρόσωπος των ευρωπαϊκών ιδεών, ήταν ένα ξένο σώμα στην αναιμική κοινωνία της μετεπαναστατικής Ελλάδας. Η χώρα μας παράπαιε από τα τραύματα ενός μακροχρόνιου απελευθερωτικού αγώνα, από τον οποίο ο ελληνισμός βγήκε τραυματισμένος και σε μια κοινωνία με πολλά άλυτα προβλήματα που δεν ήταν ώριμη να κατανοήσει τη διδασκαλία του Καΐρη ούτε να εκτιμήσει τη στάση ζωής που επεδείκνυε. Ο Καΐρης θέλησε να κάνει τη φιλοσοφία τρόπο ζωής χωρίς όμως να την απογυμνώσει από το μεταφυσικό της χαρακτήρα. Δε θέλησε να κάνει κανένα συμβιβασμό με τη συνείδησή του και παρά το γεγονός ότι του προσφέρθηκαν τιμές (αποποιήθηκε το παράσημο Χρυσού σταυρού του τάγματος του Σωτήρος που του απένειμε ο Όθων για τις υπηρεσίες του στο έθνος) και αξιώματα (αρνήθηκε την έδρα της Φιλοσοφίας στο νεοϊδρυθέν Πανεπιστήμιο της Ελλάδας) έμεινε ακλόνητος στις πεποιθήσεις του.

 -Κα. Ειρήνη -Ευανθία Καΐρη, με το βαρύ όνομα που φέρετε, πώς επηρεάστηκε ο τρόπος της σκέψης και της ζωής σας;

Διαβατήριο του Θεόφιλου Καίρη όταν μετά την πρώτη καταδίκη του απελάθηκε και κατέφυγε σε διάφορες Ευρωπαϊκές πόλεις.

 Όταν ήταν μικρά παιδιά, ο πατέρας μου, Δημήτριος Καΐρης και ο αγαπημένος θείος μου Νικόλαος Καΐρης (τα δύο μόνο παιδιά του παππού μου που επέζησαν) είχαν ακούσει από την μητέρα τους Σοφία (τον πατέρα τους τον έχασαν δυστυχώς πολύ νωρίς), πολλές ιστορίες  για τη ζωή, τα πιστεύω  και το έργο του θείου τους του Θεόφιλου, αλλά και της αδερφής του Ευανθίας.

Το σπίτι του Καϊρη το 1940
Το ιδιο σπίτι σήμερα

Από εκείνους, στη συνέχεια και εγώ γνώρισα σαν παραμύθι από πολύ μικρή ηλικία, με απλά και ανθρώπινα λόγια, τη ζωή και τα έργα αυτής της τραγικής μορφής, που στα μάτια μου φάνταζε, τολμώ να πω, θεϊκή.  Μεγαλώνοντας άρχισα να μελετάω συστηματικά τα έργα και τις ημέρες αυτού του τόσο σπουδαίου προγόνου μου και σιγά σιγά τα διδάγματα του για ηθική, ελευθερία στη σκέψη και έκφραση, δικαιοσύνη και αδελφοσύνη, άρχισαν να κατασταλάζουν μέσα μου και να γίνονται οδηγός για τη ζωή μου.

Δεν θα μπορούσα βέβαια να μην επηρεαστώ και από την προσωπικότητα της αδελφής του Ευανθίας Καΐρη, που παρά την σεμνότητά της, είχε έναν υπέροχο δυναμισμό και εκτός από την αγάπη για την πατρίδα πίστευε ακράδαντα στο ρόλο της μορφωμένης γυναίκας στην κοινωνία. Αυτές τις αρχές έχω προσπαθήσει να μεταδώσω και στα δύο παιδιά μου, τον Άρη και την Ιωάννα, τα οποία φέρουν και το επίθετο Καΐρη, σαν συνεχιστές του ονόματος και της πλούσιας οικογενειακής μας ιστορίας και σαν θεματοφύλακες του οικογενειακού μας αρχείου.

Έτσι για εμάς το όνομα Καΐρη δεν ήταν ποτέ βάρος αλλά αντίθετα μια μεγάλη τιμή και ευθύνη.

 

Related posts