Subscribe Now

Trending News

Τα cookies επιτρέπουν μια σειρά από λειτουργίες που ενισχύουν την εμπειρία σας στo now24.gr.
Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies, σύμφωνα με τις οδηγίες μας.
23 Ιαν 2022
Πολιτισμός

Θέμις Παναγιωτοπούλου:Τα πάντα ακόμα και τα πιο δεδομένα μπορούν να ανατραπούν ξαφνικά χωρίς προειδοποίηση

Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη 

Η Θέμις Παναγιωτοπούλου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1980. Σπούδασε Πολιτική Επιστήμη και Διεθνείς Σχέσεις, έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην Πολιτιστική Διαχείριση, και η διδακτορική της διατριβή είχε αντικείμενο τις Διεθνείς Σχέσεις και την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν. Αποφοίτησε από την Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης το 2006. Μιλάει αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, τουρκικά και κινέζικα σε μια προσπάθεια επαφής με διαφορετικούς πολιτισμούς, ενώ η αγάπη της για τη λογοτεχνία την έφερε κοντά στη σκέψη στοχαστών από όλο τον κόσμο. 

ΜΑΙΡΗ ΓΚΑΖΙΑΝΗ: Έχετε ένα εντυπωσιακό βιογραφικό με πτυχία, μεταπτυχιακά, διδακτορικό, ξένες γλώσσες. Ποια ανάγκη σας ωθεί στη συνεχή αναζήτηση νέων πηγών μάθησης;

ΘΕΜΙΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ: Δεν μπορώ να φανταστώ τη ζωή διαφορετικά, αν όχι σαν μία συνεχή διαδικασία εξέλιξης του εαυτού μας. 

Μ.Γ.: Γεννηθήκατε στην Αθήνα. Πώς ήσασταν σαν παιδί και ποιες ανησυχίες είχατε ως έφηβη;

Θ.Π.: Σαν παιδί ήμουν παρατηρητική, ανήσυχη, ήθελα οτιδήποτε υπάρχει γύρω μου να το ερευνώ, να μαθαίνω τη θέση των ανθρώπων και των αντικειμένων στο περιβάλλον μου. 

Μ.Γ.: Ποιο ήταν το έναυσμα ώστε ν’ ασχοληθείτε με τη συγγραφή;

Θ.Π.: Γράφω από 15 χρονών ποιήματα. Ξεκίνησα από την απλή και ουσιαστική ανάγκη μου να εκφράσω τον ψυχισμό μου, όπως διαμορφώθηκε από τα μουσικά μου ακούσματα και τις προσλαμβάνουσες που είχα από την αισθητική αντίληψη που αποκόμισα κατά τη  δεκαετία του ’90, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο ήρθα σε επαφή με την έννοια της πολυπολιτισμικότητας, χωρίς να έχω μεγαλώσει σε πολυπολιτισμικό περιβάλλον. Ωστόσο, πάντοτε ένιωθα κομμάτι μιας πλατιάς σφαίρας έστω και νοερά. Ο παππούς μου γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου και η καταγωγή του ήταν από τη Σύμη. Ίσως το γεγονός ότι συχνά μου περιέγραφε κοινωνικές και ιστορικές πτυχές από όλα τα μέρη που επισκέφτηκε στη ζωή του, και το γεγονός ότι διάβαζε συνέχεια, να αποτέλεσε την αφορμή να έρθω κοντά με αυτό που λέγεται διάβασμα και είναι το εφαλτήριο της συγγραφής. Λέω η αφορμή, γιατί η αιτία υπάρχει πάντα μέσα μας και στον εαυτό μας πρέπει να την αναζητούμε. 

Μ.Γ.: «Ακροβάτες» είναι ο τίτλος του βιβλίου σας που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πνοή. Ποιοι είναι οι ακροβάτες του τίτλου;

Θ.Π.: Ακροβάτες είναι ο Καρίμ, η Ραΐσα, η Φάτιμα, ο Ανουάρ, η Σάιμε, ο Σεζάρ και ο Χαβιέρ. Ο καθένας με τον τρόπο του. Άλλοι ακροβατούν για την επιβίωσή τους και άλλοι ακροβατούν για τα ιδανικά τους. Η επιλογή του τίτλου δεν είναι καθόλου τυχαία, και προέκυψε από ένα ποίημα που είχα γράψει με τίτλο Ακροβάτες και το οποίο υπάρχει μέσα στο βιβλίο σε μορφή κειμένου. 

Μ.Γ.: Με τι έρχεται σε επαφή ο αναγνώστης στις σελίδες του βιβλίου;

Θ.Π.: Με την αληθινή πλευρά της ζωής ανθρώπων, για τους οποίους συχνά δεν μπαίνουμε καν στη θέση να σκεφτούμε πώς είναι η ζωή τους, μόνο παίρνουμε σαν δεδομένο ότι είναι μετανάστες. Αγνοούμε ότι θα μπορούσαμε να είμαστε στη θέση τους και κρίνουμε τη ζωή σαν να πρόκειται για κάτι δεδομένο. Προσωπικά έχω πολύ ανεπτυγμένη την αίσθηση ότι τα πάντα ακόμα και τα πιο δεδομένα μπορούν να ανατραπούν ξαφνικά χωρίς προειδοποίηση. Η πεποίθηση αυτή, με κάνει να μη θέλω να παίρνω τίποτα σαν δεδομένο. 

Μ.Γ.: Υπάρχουν πραγματικά πρόσωπα και γεγονότα στα οποία βασίσατε όσα αφηγείστε;

Θ.Π.: Τα πρόσωπα αυτά υπάρχουν γύρω μας καθημερινά. Και τα γεγονότα που περιγράφω συμβαίνουν τώρα που μιλάμε, κάθε στιγμή που περνάει. Πώς γίνεται να μην είναι αληθινά; Ωστόσο, θα έλεγα ότι περισσότερο υπάρχει η παρατήρηση στιγμών που έχω «κλέψει» από ανθρώπους με τους οποίους διασταυρώθηκα, και για τους οποίους δεν γνώριζα τις ζωές τους σε βάθος αλλά μπόρεσα να συνθέσω τα κομμάτια του παζλ του αγώνα τους, τουλάχιστον σε μεγάλο βαθμό. Ακόμα και ένα βλέμμα μερικές φορές, αν του δώσεις την αξία που του αναλογεί και το αποκωδικοποιήσεις, έχει να σου πει μια ιστορία. 

Μ.Γ.: Ο Καρίμ είναι Μαροκινός, γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Ταγγέρη. Τι ήταν αυτό που αναζητούσε και τι αυτό από το οποίο δεν μπορούσε να ξεφύγει; 

Θ.Π.: Ο Καρίμ αναζητά την αλλαγή με κάθε τρόπο. Τη φυγή. Τη φυγή από το γνώριμο περιβάλλον που δεν έχει να του προσφέρει κάτι παραπάνω. Ζητά το απρόβλεπτο που θα τον βοηθήσει να εξελιχθεί. Και γι’ αυτό τον λόγο φτάνει να εμπλακεί σε παράνομο εμπόριο όπλων, υποστηρίζοντας το Μέτωπο Πολισάριο που είναι μία αυτονομιστική οργάνωση της Δυτικής Σαχάρας, η οποία καταδυναστεύεται πολιτικά από το Μαρόκο εδώ και δεκαετίες. 

Μ.Γ.: Με ποια συναισθήματα κατακλύζεται η Ραΐσα στο ταξίδι της από τη Γαλλία προς την πατρίδα της Ταγγέρη;

Θ.Π.: Με το συναίσθημα ενός κενού χρόνου. Η Ραΐσα δεν πρόλαβε να φτιάξει τις μνήμες που θα ήθελε από τον τόπο της. Κατά κάποιον τρόπο «εξορίστηκε» απότομα και χωρίς άλλη επιλογή. 

Μ.Γ.: Ο Γάλλος Σεζάρ με ποιες ιδέες γαλουχήθηκε από τη Γαλλίδα μητέρα του και τον Ιταλό πατέρα του;

Θ.Π.: Ο Σεζάρ ήταν ο κλασικός ιδεαλιστής, υπέρμαχος μιας πλουραλιστικής αντίληψης του κόσμου και μιας εξωστρεφούς αντιμετώπισης της ζωής. Οι συνθήκες ωστόσο δείχνουν, ότι ο Σεζάρ όταν κλήθηκε να αντιμετωπίσει ζητήματα επιβίωσης ο ίδιος, έβαλε σε δεύτερη μοίρα την ανθρωπιά του. Ίσως τελικά, στο πρόσωπο του Σεζάρ, να εντοπίζεται και η κριτική που θα όφειλε να ασκεί στον εαυτό του, οποιοσδήποτε καταπιάνεται με έννοιες σπουδαίες περισσότερο για λόγους επιβεβαίωσης και ναρκισσισμού, ή προκειμένου να ορίσει την ταυτότητά του μέσα σε ένα κοινωνικό σύνολο, παρά για λόγους ουσίας. 

Μ.Γ.: Τι άνθρωπος είναι η Σάιμα;

Θ.Π.: Η Σάιμε είναι μία μητέρα ταλαιπωρημένη και σκληρή, καταδικασμένη από τις προκαταλήψεις με τις οποίες γαλουχήθηκε, σε μια ζωή που δεν της ήταν αρκετή. Τελικά με κάποιον τρόπο καταδικάζει και την κόρη της. 

Μ.Γ.: Ποια είναι η θέση της Φατίμα, κόρης της Σάιμα, αδερφής του Καρίμ και του Ανουάρ,  στην οικογένεια;

Θ.Π.: Η Φατίμα δεν έχει λόγο και φωνή. Σχεδόν είναι σβησμένη. Και για τον λόγο αυτό αυτοκτονεί. Πριν όμως αυτοκτονήσει προλαβαίνει να εξομολογηθεί στην κόρη της (η οποία είναι μωρό τότε), ότι εκείνη θα πρέπει να αποκτήσει «φωνή», ώστε να μην πνιγεί από την καταπίεση όπως η μητέρα της. 

Μ.Γ.: «Το ατυχές άλλωστε με τις μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών, ήταν ότι τα άτομα αντιμετωπίζονται σαν νούμερα» γράφετε και μέσα σ’ αυτούς συμπεριλαμβάνεται ο Ανουάρ, αδερφός του Καρίμ και της Φατίμα. Πού οφείλεται η απαξίωση της ανθρώπινης ζωής σ’ αυτές τις περιπτώσεις;

Θ.Π.: Στον τρόπο με τον οποίο είναι δομημένη η ζωή, στον προσανατολισμό που έχουν οι κοινωνίες, στο γεγονός ότι είναι πιο εύκολο να εθελοτυφλείς μπροστά σε ένα υπαρκτό πρόβλημα, από ότι να οραματιστείς τη δύσκολη λύση του. Σίγουρα είναι πιο εύκολο να εθελοτυφλείς και να αντιμετωπίζεις σαν «νούμερα», ανθρώπους στη θέση των οποίων δεν βρέθηκες ακόμα… 

Μ.Γ.: «…απαλλαγμένος από το φορτίο που δημιουργεί καμιά φορά η ελπίδα που τόσες φορές είχε πεθάνει μέσα του…» γράφετε για τον Καρίμ. Πού τον οδήγησε η ελπίδα και πού η απαλλαγή από το φορτίο της;

Θ.Π.: Ο Καρίμ ήλπιζε όσο κρατούσε από το χέρι τον παππού του και περιδιάβαινε τις υπαίθριες αγορές της Ταγγέρης. Μετά η ελπίδα έσβησε μέσα του, αλλά δεν το είχε αντιληφθεί ακόμα. Κάπνιζε όμως ατενίζοντας το λιμάνι και εκείνες τις στιγμές «ελευθερίας» που ο λογισμός του ταξίδευε ελεύθερος, μπορούσε ακόμα να ονειρεύεται. Και αυτό ήταν μία ψευδαίσθηση ελπίδας. Η απαλλαγή από το φορτίο της ελπίδας, προέκυψε όταν φυλακίστηκε. Υπάρχει μεγάλη ματαιότητα σε αυτό. Είναι όμως και ρεαλιστικό. 

Μ.Γ.: Με τι έρχεται αντιμέτωπη η Ραΐσα μετά τα περιστατικά ακραίας βίας στο όνομα του Ισλάμ; Ήταν εύκολο για την ίδια να επεξεργαστεί μέσα της την κατάσταση;

Θ.Π.: Όχι καθόλου εύκολο δεν είναι για κανένα να νιώθει ότι βρίσκεται στο στόχαστρο. Η Ραΐσα αναγκάστηκε να έρθει αντιμέτωπη με τον ρατσισμό, σε μία χώρα στην οποία είχε μάθει να ζει χρόνια και θεωρούσε ότι αποτελεί κομμάτι της. Το να μην αποτελείς κομμάτι κανενός τόπου, ούτε αυτού από τον οποίο κατάγεσαι ούτε αυτού στον οποίο έχεις μεταναστεύσει, είναι η πραγματικότητα πολλών ανθρώπων σε όλο τον πλανήτη, τη στιγμή αυτή. Και οι Έλληνες το βιώσαμε αυτό στο παρελθόν. Και πολλά από τα ρατσιστικά σχόλια που καθρέφτιζαν ως ένα βαθμό «ποιοτικά χαρακτηριστικά» της ιδιοσυγκρασίας μας, πέρασαν δεκαετίες και ακόμα δεν απαλλαχθήκαμε από αυτά οριστικά. Πολλοί μάλιστα, διαμόρφωσαν τα πιστεύω τους  για τους ίδιους τους εαυτούς τους, με βάση αυτά… 

Μ.Γ.: Τι αντιπροσωπεύει ο Χαβιέρ στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου;

Θ.Π.: Ο Χαβιέρ είναι ο καθρέφτης όλου του βιβλίου. Ευρωπαίος, ιστορικός επιτυχημένος καθηγητής, κλείνει το βιβλίο με αυτόν να κρατά στα χέρια του την ίδια φωτογραφία με την οποία ξεκινά το βιβλίο και την έχει στα χέρια του ο Καρίμ. Νομίζω κρύβεται μια δόση ειρωνείας μέσα σε όλο αυτό. Γιατί ο Χαβιέρ κοιτάζοντας τη φωτογραφία στο τέλος, αντιλαμβάνεται το βάρος της ύπαρξης των ατόμων που βρίσκονται στη φωτογραφία, όμως δε γνωρίζει τίποτα για τις ζωές τους… Και η ζωή κάπως έτσι συνεχίζεται, μέσω της άγνοιας καταστάσεων των διπλανών μας, ή ακόμα κι αν γνωρίζουμε, πολύ συχνά για να συνεχίσουμε ανώδυνα, επιλέγουμε να αγνοήσουμε και πείθουμε τον εαυτό μας ότι κάναμε ό,τι καλύτερο μπορούσαμε… 

Μ.Γ.: Ίσως οι ήρωές σας να αφορούν μυθοπλαστικά πρόσωπα, ωστόσο, κάποιοι σαν αυτούς κυκλοφορούν ανάμεσά μας. Ποιος ήταν ο στόχος σας μέσα από τη συγγραφή του συγκεκριμένου βιβλίου;

Θ.Π.: Είχα ανάγκη να μιλήσω γι’ αυτά τα πρόσωπα. Ήθελα κάτι από τις ζωές τους –με τον τρόπο αυτό της μεστής και σύντομης γραφής που περιλαμβάνει όλα τα νοήματα χωρίς να εξαντλείται σε περιγραφές που θα μείωναν το ρεαλισμό του συναισθήματος–, να μείνει γραμμένο σε χαρτί. 

Μ.Γ.: Με ποια συναισθήματα βιώσατε τη συγγραφική πορεία και ποια καταστάλαξαν μέσα σας γράφοντας τη λέξη τέλος;

Θ.Π.: Όλη η ιστορία μου αφήνει το αίσθημα της νοσταλγίας, που νιώθουν οι ήρωες αυτοί μέσα τους. Νοσταλγία της πατρίδας που άφησαν, της πατρίδας που τους άφησε και αυτής που δεν τους αναγνώρισε ποτέ. 

Μ.Γ.: Αν αναζητούσαμε το βαθύτερο μήνυμα του βιβλίου, ποιο θα ήταν αυτό κατά τη γνώμη σου;

Θ.Π.: Νομίζω το γεγονός ότι ξεκινά με τον Καρίμ να κοιτά την οικογενειακή φωτογραφία και το Χαβιέρ την ίδια στο τέλος του βιβλίου, δημιουργείται το εφέ του mise en abyme, που ανέφερε ο Αντρέ Ζιντ.  Στην τέχνη μέσα σε ένα κάδρο όπου ενυπάρχουν πολλά μικρότερα αλλά πανομοιότυπα, αυτό ονομάζεται mise en abyme. Κάπως έτσι αντιλήφθηκα πολλούς Καρίμ στη θέση του Καρίμ την ώρα που κοίταζε τη φωτογραφία της οικογένειάς του σαν να αποτίει φόρο τιμής στις ρίζες που δεν τον βαστάνε πια άλλο στον τόπο του, και πολλούς Χαβιέρ στη θέση του Χαβιέρ την ώρα που συνεχίζει τη ζωή του, μένοντας μέσα σε ένα σπίτι και ένα μέρος όπου πριν από αυτόν, κάποιοι στοίβαξαν ελπίδες που χάθηκαν στο βυθό της Ταγγέρης. 

Μ.Γ.: Σας ευχαριστώ πολύ για τη συνέντευξη και σας εύχομαι καλοτάξιδο το βιβλίο σας.

Θ.Π.: Εγώ σας ευχαριστώ!

*Το βιβλίο «Ακροβάτες» της Θέμιδας Παναγιωτοπούλου κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πνοή.

 Μαίρη Γκαζιάνη

Γεννήθηκε στα Ιωάννινα.  Μεγάλωσε στην Αθήνα όπου ζει μέχρι σήμερα και εργάσθηκε στον τραπεζικό χώρο. Στο παρελθόν ασχολήθηκε ερασιτεχνικά με την φωτογραφία, τη ζωγραφική και τα τελευταία δέκα χρόνια με τη συγγραφή. Έχει πραγματοποιήσει ατομικές εκθέσεις και έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές.

Την περίοδο 2011-2012 υπήρξε ραδιοφωνική παραγωγός στο magicradiolive. Από τον Νοέμβρη 2014 συνεργάζεται με το now24.gr και έχει πραγματοποιήσει πάνω από εξακόσιες συνεντεύξεις, καθώς και σχολιασμούς βιβλίων και θεατρικών παραστάσεων. Το 2016 συμμετείχε στην τηλεοπτική εκπομπή «Καλώς τους» του ΑιγαίοTV πραγματοποιώντας συνεντεύξεις σε ανθρώπους των τεχνών. Διετέλεσε Διευθύντρια Σύνταξης του on line Πολιτιστικού Περιοδικού Books and Style από Ιούλιο 2017 έως Μάρτιο 2018 οπότε αποχώρησε οικειοθελώς.

Μεγάλες της αγάπες είναι το θέατρο και ο χορός με τα οποία έχει ασχοληθεί ερασιτεχνικά κι έχει συμμετάσχει σε θεατρικές και χορευτικές παραστάσεις.

Τον Μάιο του 2012 κυκλοφόρησε την πρώτη ποιητική της συλλογή με τίτλο «Σου γράφω…», τον Σεπτέμβρη 2013 κυκλοφόρησε το πρώτο της μυθιστόρημα με τίτλο «Ένα φεγγάρι λιγότερο» από τις εκδόσεις Ελληνική Πρωτοβουλία και τον Ιούνιο του 2014 κυκλοφόρησε το βιβλίο της «Τα πλήκτρα της σιωπής»  από τις εκδόσεις ΄Οστρια. Επίσης, το παραμύθι της «Το ψαράκι του βυθού» συμπεριλαμβάνεται στο βιβλίο «Παραμύθια και Μαμάδες» εκδόσεις Βερέττα 2015.  Τον Ιούνιο 2017 κυκλοφόρησε το μυθιστόρημά της «Άλικα βήματα» από την Εμπειρία Εκδοτική. Τον Νοέμβριο του  2019 κυκλοφόρησε το νέο της μυθιστόρημα «Ζάχαρη άχνη» από τις εκδόσεις Ωκεανός. Τον Ιούνιο 2021 κυκλοφόρησε  το νέο της μυθιστόρημα με τίτλο Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ από τις εκδόσεις Ωκεανός.    

Related posts