Subscribe Now

Trending News

Τα cookies επιτρέπουν μια σειρά από λειτουργίες που ενισχύουν την εμπειρία σας στo now24.gr.
Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies, σύμφωνα με τις οδηγίες μας.
28 Μαΐ 2022
Απόψεις

Μεγάλες κληρονομιές του 2014

 

Η παγκοσμιοποίηση κοιτάζεται στον καθρέφτη και τρομάζει

Γράφει ο Γιώργος Τροπαιάτης (gtropeatis@gmail.com)

 

Η κρίση στην Ουκρανία, η ενδεχόμενη αλλαγή στην πορεία της Ευρώπης και η εμφάνιση των διεκδικητών του Ισλαμικού Κράτους είναι αναμφίβολα τα σημαντικότερα γεγονότα που σημάδεψαν το 2014. Πρόκειται για τα βασικότερα στίγματα των «αλλαγών» που επηρεάζουν την πορεία της Ευρώπης και την διεθνή γεωπολιτική. Είναι οι μεγάλες ιστορικές κληρονομιές στο κατώφλι της νέας χρονιάς…

ΤΟ ΟΥΚΡΑΝΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ δεν είναι μια απλή υπόθεση. Είναι μια πρόκληση που αναβιώνει το φόβο του «ψυχρού πολέμου» και την εκ νέου ανάδυση της Ρωσίας ως οιονεί εχθρού της Δύσης.  Όλα ξεκίνησαν με το κύμα διαδηλώσεων στην πλατεία Euromaidan του Κιέβου, σε συνέχεια των υποσχέσεων της ΕΕ για συμφωνία σύνδεσης με την Ουκρανία. Μια «τεχνική» συμφωνία εμπορικών ανταλλαγών που μετεξελίχθηκε άκομψα σε άποψη ενοποίησης της Ουκρανίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση.  Μια ανέφικτη προοπτική έγινε θέατρο αιματηρών συγκρούσεων, πολιτικών ανατροπών, εδαφικών αποσχίσεων και εν τέλει ευθείας σύγκρουσης της Δύσης με τη Ρωσία, επιφέροντας – πέραν των πολιτικών αλλαγών στην Ουκρανία – μια βαθιά ενεργειακή κρίση σε όλη την Ευρώπη.

Οι εξελίξεις είναι έκτοτε διαρκείς, χωρίς καμιά βελτίωση ούτε στη χώρα, ούτε στις σχέσεις ανατολικής γειτονίας της ΕΕ. Η Ρωσία από εμπορικός προμηθευτής γκαζιού προς την Ευρώπη μεταβλήθηκε σε παράγοντα αποσταθεροποίησης, εκμεταλλευόμενη στο έπακρο το μονοπώλιο της παραγωγής φυσικού αερίου. Ο κίνδυνος παύσης της τροφοδοσίας της Ευρώπης με φυσικό αέριο, εκίνησε μια σειρά προβληματισμών και πολιτικών αφενός προς την κατεύθυνση υιοθέτησης μιας Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Ένωσης και αφετέρου προς τη δημιουργία ενός ισχυρού μπλοκ κατά των Ρώσων.

Ο αμερικανικός παράγων – και παραγωγός σχιστολιθικού αερίου – έδωσε το σήμα έναρξης ενός νέου «ψυχρού πολέμου» με την πρώην Σοβιετική Ένωση (διαμέσου και της νέας στρατηγικής του ΝΑΤΟ) και ξεκίνησε ένα νέο γεωπολιτικό παιχνίδι στον τομέα της ενέργειας, των πηγών, της εμπορικής διάθεσης, των μεθόδων διακίνησης και παραγωγής. Δεδομένα που, είναι βέβαιο, ότι μεσοπρόθεσμα θα επηρεάσουν και την αναπτυξιακή διαδικασία και την οικονομική πολιτική μικρών και μεγάλων ευρωπαϊκών χωρών.

Στο παιχνίδι της ενέργειας επιχειρούν, δειλά, να ενταχθούν η Κύπρος και η Ελλάδα. Είτε ως παραγωγοί φυσικών πόρων, είτε ως πάροχοι δικτύων διανομής με προτάσεις κατασκευής νέων αγωγών που θα διοχετεύουν με φυσικό αέριο τη Νότια και την Κεντρική Ευρώπη. Οι εμπλοκές του Ισραήλ αλλά και της Τουρκίας σε αυτές τις διαδρομές δεν αφήνουν περιθώρια αμφισβήτησης ότι τέτοιου είδους διεκδικήσεις, και προοπτικές αλλαγής του ενεργειακού χάρτη, συνιστούν προκλήσεις μεγάλου βεληνεκούς, έναντι των οποίων τα διεθνή συμφέροντα δεν είναι ούτε πρόκειται να παραμείνουν απλοί θεατές.

 

Αν κάτι άλλαξε στον κόσμο από την εκδήλωση της ουκρανικής κρίσης, λοιπόν, είναι οι ανισορροπίες που ανέδειξε η ενεργειακή παραγωγή και τροφοδοσία. Στη μάχη των τιμών, αλλά και των επενδύσεων, δεν άργησαν να πάρουν θέση οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες, αποφασίζοντας ξαφνικά να μειώσουν τις τιμές διάθεσης του αργού πετρελαίου, διεθνώς. Συνέπεια αυτής της κίνησης αποτέλεσε η κατάρρευση του ρωσικού νομίσματος, αλλά και η αναστολή της δυναμικής για την κατασκευή προαποφασισμένων νέων αγωγών στην ΕΕ.

 

Μια διαρκής απειλή στην πολιτική των ενεργειακών τιμών δεν διασφαλίζει ούτε την ασφάλεια των έργων ούτε την ασφάλεια των επενδύσεων. Έτσι, οι ενεργειακές ανακατατάξεις θα συνεχίσουν να επιφέρουν πολιτικές μεταβολές (από αστάθειες έως ανατροπές) στον ευρύτερο ευρωπαϊκό χώρο, μέχρις ότου οι κολοσσοί της ενέργειας αποφασίσουν να μοιράσουν την πίτα, με τη διαδικασία μας νέας Γιάλτας. Για μερικούς θεμιτή προσδοκία, για άλλους τεράστιος κίνδυνος!

Η ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ επήλθε με την αλλαγή των πρωταγωνιστών στην πολιτική σκηνή της και τις νέες προτεραιότητες που τέθηκαν για την περίοδο 2015 – 2020. Οι ευρωεκλογές του περασμένου Ιουνίου μπορεί να μην άλλαξαν συθέμελα τον χάρτη της Ευρωβουλής, απέφεραν όμως δύο σοβαρές μεταλλάξεις. Η πρώτη αφορά στην ανάδυση ακροδεξιών κομμάτων και ευρωσκεπτικιστών σε όλη την Ευρώπη. Είτε ως απότοκα των πολιτικών λιτότητας, είτε ως αντίδραση στην ηγεμονική διάσταση που απέκτησαν τα συστημικά κόμματα των Σοσιαλδημοκρατών και Χριστιανοδημοκρατών, είτε ως αποτέλεσμα της κατάρρευσης των διακριτών ιδεολογικών προσανατολισμών… διάφοροι «αλύτρωτοι» απέκτησαν έδρες και φωνή στο δημοκρατικό νομοθετικό σώμα της ΕΕ.

 

Πίσω τους στοιχίζονται κάθε λογής ακρότητες: τάσεις απόσχισης από το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, παραπειστικές ανεξαρτησίες, εθνικιστικές θέσεις, ρατσιστικά κινήματα, ξενοφοβικές πολιτικές, διαλυτικές φωνές κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αποκλίσεις από το ευρωπαϊκό όραμα της δημοκρατικής διακυβέρνησης, της ειρηνικής συνύπαρξης και της κοινωνικής αλληλεγγύης.

 

Ωστόσο, οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη είναι μεγαλύτερες από κάθε άλλη ιστορική αναφορά. Ο γηρασμένος πληθυσμός της δεν μπορεί να διασφαλίσει μια προβλέψιμη κοινωνική ευημερία για τις επόμενες γενιές. Η μειωμένη ανταγωνιστικότητα της παραγωγής της δεν μπορεί να παράσχει αναχώματα στην επέλαση τις κινεζικής ανάπτυξης. Οι ασυγκράτητες μεταναστευτικές ροές δεν μπορούν να διοχετευθούν ισορροπημένα στον ευρωπαϊκό ιστό. Οι πολιτισμικές αλλοιώσεις είναι ένα νέο δεδομένο που επαπειλεί δομικές αξίες του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Η κλιματική αλλαγή αλλάζει τις κοινωνικές και οικονομικές συνιστώσες, ενώ το παλαιωμένο πολιτικό σύστημα αδυνατεί να εκσυγχρονίσει τα υλικά του και να προσεγγίσει τις μελλοντικές προοπτικές με μια νέα θεώρηση. Όλα κινούνται στο πλαίσιο μια σύγκρουσης ανάμεσα στο θνησιγενές και στο άγνωστο… έμβρυο.

 

Μια νέα αρχιτεκτονική είναι απαραίτητη, αλλά πότε και ποιος θα είναι ο αφέτης της; Η Ευρώπη αναζητά ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο, με ορόσημα το 2020 και το 2030. Οι πιθανότητες επιτυχούς αποτελέσματος, με τις μέχρι σήμερα γνωστές συνταγές δημοσιονομικής προσαρμογής, είναι ελάχιστες. Η αντιμετώπιση της εσωστρέφειας με την επανεκκίνηση του εξαγωγικού προσανατολισμού απαιτεί σοβαρές ρήξεις με πολλά κατεστημένα και σταθερή στρατηγική. Προϋποθέσεις που εδράζονται σε πολυεπίπεδες μεταβλητές της κοινωνικής ανοχής και της επιτυχούς προσέγγισης μιας κοινά αποδεκτής συνείδησης των τωρινών και των μελλοντικών προκλήσεων. Αμφίβολα και τα δυο.

 

Η επανεκκίνηση της ευρωπαϊκής οικονομίας, προσώρας, εδράζεται μόνον σε καινοτόμες προθέσεις. Όχι σε πραγματικές καινοτομίες. Το πακέτο Γιουνκέρ αφορά σε πρόκληση επενδύσεων μέσω μόχλευσης (έως συνθηκών φούσκας!) ισχνών πόρων. Συνεπώς οι ελπίδες επιτυχίας του είναι λιγοστές. Αφενός επειδή οι ανά τον κόσμο επενδυτές προσβλέπουν μόνον στην κερδοφορία των επενδύσεών τους χωρίς να αφουγκράζονται το κοινωνικό πλαίσιο, αφετέρου διότι ακόμη και στην περίπτωση επιτυχούς έκβασης (δηλαδή, ταχείας αξιοποίησης των όποιων κεφαλαίων σε προσοδοφόρους τομείς) το «σχέδιο» δεν προβλέπει να απορροφά περισσότερους από ένα εκατομμύριο από τους σημερινούς ανέργους, σε μια Ευρώπη που ήδη απογράφει 35.000.000 ανεπάγγελτους! Για τους υπόλοιπους το «άγνωστο» ισοδυναμεί με «καιάδα»! Έτσι, ο κίνδυνος της φτώχειας μετεξελίσσεται σε κίνδυνο διεύρυνσης του κοινωνικού χάσματος με απροσδιόριστες συνέπειες.

Η ΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΙΣΛΑΜΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ είναι η τρίτη μεγάλη κληρονομιά που αφήνει το 2014. Αρχικώς έγινε γνωστό ως το Ισλαμικό κράτος του Ιράκ και του Λεβάντε, δημιούργημα μιας στρατιωτικής οργάνωσης τζιχαντιστών του Ιράκ και της Συρίας.

 

Στις 29 Ιουνίου 2014 ανακήρυξε μονομερώς την ίδρυση Χαλιφάτου, σε μια έκταση που περιέχει περιοχές της Συρίας και του Ιράκ, ορίζοντας στην θέση του «χαλίφη» και «ηγέτη των απανταχού μουσουλμάνων» τον επικεφαλής της, Αμπού Μπακρ Αλ Μπαγκντάντι, με στόχο την επέκτασή του σε όλο τον μουσουλμανικό κόσμο. Μια προσδοκία που αντανακλά αφενός της αποτυχία της «Αραβικής Άνοιξης», αφετέρου την αποτυχία της αμερικανικής ή όποιας άλλης (μάλλον ιμπεριαλιστικού χαρακτήρα) παρέμβασης στα σπλάχνα του ισλαμικού κόσμου.

 

Τον Νοέμβριο, το Ισλαμικό Κράτος ανακοίνωσε ότι θα εκδώσει τα πρώτα του νομίσματα (χάλκινα, ασημένια και χρυσά κέρματα), ανακοινώνοντας παράλληλα την κήρυξη πολέμου κατά της Σαουδικής Αραβίας. Ακόμη δεν είναι ξεκάθαρη η σχέση των πρωταγωνιστών του με την Αλ Κάιντα, είναι όμως ξεκάθαρη η αντίληψη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, που πρωτοεμφανίστηκε ως «ιδεολογία» στην Αίγυπτο, το 1920.

Οι τζιχαντιστές ακολουθούν μια αντι-Δυτική ερμηνεία του Ισλάμ, η οποία προωθεί την θρησκευτική βία και θεωρεί εκείνους που δεν συμφωνούν με τις ερμηνείες της ως άπιστους και αποστάτες.

 

Ο Δυτικός κόσμος θεωρεί επιεικώς «τρελούς» τους τζιχαντιστές, αλλά προφανώς και εκείνοι δεν θεωρούν «γνωστικούς» τους Δυτικούς που συνέδραμαν στην κατάρρευση των ηγεσιών και των υπερ-αιώνιων ισορροπιών που επικρατούσαν στις περιοχές τους. Μια αδιανόητη κατάσταση που, ίσως, να έχει αφετηρία την επέλαση των Δυτικών στο Ιράκ αλλά που, σίγουρα, δεν έχει καμιά προβλέψιμη εξέλιξη στο μεσοπρόθεσμο μέλλον.

 

Η παγκοσμιοποίηση βλέπει, πλέον, τον εαυτό της στον καθρέπτη και τρομάζει. Αλλά, λίγοι αντιλαμβάνονται πως η ανακοπή της είναι μια δύσκολη υπόθεση. Το ίδιο δύσκολη με τον διαχωρισμό των συστατικών στον χυλό που δημιούργησε!

 

 

 

Related posts