Subscribe Now

Trending News

Τα cookies επιτρέπουν μια σειρά από λειτουργίες που ενισχύουν την εμπειρία σας στo now24.gr.
Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies, σύμφωνα με τις οδηγίες μας.
16 Ιούν 2021
SLIDER

Γιώργος Ραχιώτης: «Το δημογραφικό πρόβλημα στην Ελλάδα.»

Της Κατερίνας Πλουμιδάκη

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1969 και σπούδασε Ιατρική στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Τα ιδιαίτερα κοινωνικά του ενδιαφέροντα και η παρότρυνση του καθηγητή του, Παναγιώτη Μπεχράκη, τον ώθησαν προς την Ιατρική της Εργασίας και τη Δημόσια Υγεία.

Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών (2002), κάτοχος του τίτλου ειδικότητας της Ιατρικής Εργασίας (2004), με διετή μετεκπαίδευση στο Τμήμα Ιατρικής Εργασίας και Περιβάλλοντος του Royal Brompton & Harefield Trust και στο Εθνικό Ινστιτούτο Καρδιάς και Πνευμόνων του Imperial College, London, εξελέγη το 2010 λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, όπου εργάζεται μέχρι σήμερα στο βαθμό του Αναπληρωτή Καθηγητή.

Ο καθηγητής Γεώργιος Ραχιώτης συμμετέχει ενεργά ως προσκεκλημένος ομιλητής στις εκπαιδευτικές διαλέξεις του Institute of Public Health at the American College of Greece, το οποίο δραστηριοποιείται έντονα στο χώρο της Δημόσιας Υγείας, σύμφωνα με τη βούληση και τη στήριξη του μεγάλου δωρητή George D Behrakis.

-Ποιο είναι το σημερινό αντικείμενο της δουλειάς σας;

Εργάζομαι ως Αναπληρωτής καθηγητής  επιδημιολογίας και επαγγελματικής υγιεινής στο Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας (Διευθυντής: Καθηγητής κ. Χ. Χατζηχριστοδούλου) Τμήματος Ιατρικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

Στην Ελλάδα το ισοζύγιο γεννήσεων και θανάτων είναι αρνητικό.

Ναι, και αυτό συμβαίνει ιδιαίτερα μετά το 2011. Τα τελευταία χρόνια αυτό το αρνητικό ισοζύγιο έχει φτάσει τις 30-35 χιλιάδες ετησίως. Ενδεικτικά κατά την περίοδο 2015-2017 οι θάνατοι ξεπέρασαν τις γεννήσεις κατά 91.207.  Επίσης το 2017 οι γεννήσεις έπεσαν κάτω από τις 90.000 ετησίως.

Ο Γιώργος Ραχιώτης με τον Καθηγητή κ. Παναγιώτη Μπεχράκη και τον Πρόεδρο της HOPE Genesis κ. Στέφανο Χανδακά (αριστερά) σε εκδήλωση του Ινστιτούτου στην Αθήνα.

Ποιες είναι οι κινητήριες δυνάμεις του δημογραφικού στην Ελλάδα;

Το επίπεδο του πληθυσμού μιας χώρας προσδιορίζεται από το συνολικό ισοζύγιο γεννήσεων-θανάτων αλλά και εισερχόμενης-εξερχόμενης μετανάστευσης.

Το πρόβλημα έχει ποικίλες κινητήριες δυνάμεις. Σχετικά με τις γεννήσεις, παρατηρείται μια γενικότερη τάση μείωσης των γεννήσεων στον ελληνικό πληθυσμό, ιδίως από τις δεκαετίες του ‘70 και του ‘80, που οφείλεται κυρίως στο λεγόμενο «δυτικό πρότυπο», που σημαίνει ότι η γυναίκα εισέρχεται έντονα στην παραγωγική και οικονομική διαδικασία και αυξάνεται η μέση ηλικία που γεννά το πρώτο της παιδί. Υπάρχει φυσικά και ο αντίκτυπος της οικονομικής κρίσης, που συντελεί στη μείωση των γεννήσεων και φυσικά με την εξερχόμενη μετανάστευση –Έλληνες που φεύγουν στο εξωτερικό- ένα μέρος αφορά σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας. Συνεπώς, αυτές οι γυναίκες «χάνονται» ως «εν δυνάμει μητέρες» από τον ελληνικό πληθυσμό. Ενδεικτικά, απο το 2011 μέχρι και την 1η Ιανουαρίου 2018 καταγράφεται σημαντική μείωση του ελληνικού πληθυσμού κατά 381.835 κατοίκους. Μια τέτοιας έκτασης, δραματική, μείωση του ελληνικού πληθυσμού είναι πρωτοφανής για τα ελληνικά δεδομένα από την περίοδο του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου και της επακόλουθης στρατιωτικής κατοχής της χώρας από τις δυνάμεις του Άξονα.

Ο Γιώργος Ραχιώτης με τον Διευθυντή του Ινστιτούτου Δημόσιας Υγείας (δεξιά) του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος, Καθηγητή κ. Παναγιώτη Μπεχράκη.

Πώς συνέβαλλε η οικονομική κρίση;

Η Ελλάδα υπέστη μια κολοσσιαία οικονομική και κοινωνική καταστροφή. Οι γεννήσεις μειώθηκαν δραματικά. Η οικονομική κρίση επιδείνωσε αυτές τις προυπάρχουσες τάσεις  λόγω των επαγγελματικών δυσκολιών των οικογενειών και της επαγγελματικής και οικονομικής ανασφάλειας. Επίσης, καταγράφηκε και ανατροπή του μεταναστευτικού ισοζυγίου με υπεροχή των εξερχόμενων μεταναστών έναντι των εισερχόμενων στη χώρα. Ιδιαίτερα, θα ήθελα να σημειώσω τη διαρροή στο εξωτερικό εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων πολλοί εκ των οποίων σε παραγωγική ηλικία και με υψηλή στάθμη εκπαίδευσης και ειδίκευσης.

Επιπρόσθετα, η οικονομική κρίση συνέβαλλε και με έναν άλλο μηχανισμό. Παρατηρήθηκε μια  αποσυναρμολόγηση του όποιου θετικού προς τη μητρότητα και τις γεννήσεις οικονομικού και θεσμικού πλαισίου υπήρχε και αναφέρομαι επί παραδείγματι στην κατάργηση επιδομάτων, που είχαν θεσπιστεί από τις παλαιότερες κυβερνήσεις και τους αείμνηστους Κωνσταντίνο Μητσοτάκη και Ανδρέα Παπανδρέου αλλά και από τις κυβερνήσεις του κ.Κώστα Καραμανλή. Δυστυχώς, η υπαγωγή της χώρας στον μνημονιακό μηχανισμό αποδυνάμωσε και φαλκίδευσε όλα αυτά τα μέτρα. Έχουν γίνει βεβαίως θετικά βήματα έκτοτε, όπως το εφάπαξ βοήθημα των 2.000 ευρώ για κάθε νεογέννητο παιδί που θεσπίστηκε πρόσφατα από την κυβέρνηση του κ. Κυριάκου Μητσοτάκη.

Υπάρχει σωστή υποστήριξη της μητρότητας;

Δυστυχώς όχι. Υπάρχουν δεδομένα που υποδεικνύουν ότι η Ελλάδα βρίσκεται, εδώ και καιρό, στις τελευταίες θέσεις μεταξύ των χωρών της ΕΕ αναφορικά με την εφαρμογή πολιτικών για τη στήριξη της μητρότητας και των γεννήσεων. Αυτό συνιστά ένα διαχρονικό έλλειμμα ενός κρίσιμου υποτομέα της κοινωνικής πολιτικής.

Ο Γιώργος Ραχιώτης στο βήμα του Ινστιτούτου Δημόσιας Υγείας στην Αθήνα.

Ποια είναι η δυσαναλογία της Θράκης; Οι γείτονές μας το λαμβάνουν υπόψη τους για τα επεκτατικά τους σχέδια;

Είναι προφανές ότι η ελληνική Θράκη δεν συνιστά μια απλή γεωγραφική περιοχή της Ελληνικής επικράτειας αλλά αντίθετα μια κρίσιμη εθνικά περιοχή για ποικίλους λόγους. Ειδικότερα, κατά το 2018 καταγράφηκαν σχεδόν διπλάσιοι θάνατοι συγκριτικά με τις γεννήσεις στις Περιφερειακές Ενότητες Ροδόπης και Έβρου. Επομένως, τίθεται ζήτημα αποκατάστασης της δημογραφικής ισορροπίας στην κρίσιμη και κομβική αυτή περιοχή.

Σχετικά με τη γειτονική χώρα, γνωρίζουμε ότι επενδύει στην πληθυσμιακή παράμετρο-ως παράμετρο εθνικής ισχύος-, όπως προκύπτει και από το βιβλίο του Καθηγητή κ. Αχμέτ Νταβούτογλου «Το στρατηγικό βάθος».

Τι μπορούμε να κάνουμε για να αλλάξει αυτή η κατάσταση;

Υπάρχουν μέτρα σχετικά άμεσης και μέτρα μακροπρόθεσμης απόδοσης. Άμεση απόδοση μπορεί να έχει όπως προείπαμε η κινητροδότηση της παλιννόστησης Ελλήνων που έφυγαν στο εξωτερικό. Η αναγκαία ενίσχυση των γεννήσεων και της μητρότητας (από το πρώτο παιδί) είναι μέτρα μακροπρόθεσμης απόδοσης εφόσον χρειάζονται αρκετά χρόνια μέχρι το παιδί που θα γεννηθεί να ενταχθεί στην παραγωγική διαδικασία. Τέλος η σύζευξη οικογενειακού και εργασιακού βίου θα έχει τόσο άμεσες όσο και μακροπρόθεσμες ευεργετικές συνέπειες στην εξέλιξη του δημογραφικού. Οι μακροπρόθεσμες σχετίζονται με την προοπτική αύξησης των γεννήσεων και οι άμεσες με το γεγονός ότι μια συνεκτική πολιτική δημιουργικής σύζευξης οικογενειακής και εργασιακής ζωής, ενδεχομένως θα αποτρέψει την μετανάστευση στο εξωτερικό νέων οικογενειών.

Πριν λίγες μέρες γιορτάσαμε τα 200 έτη από την Επανάσταση του 1821 που οδήγησε στη δημιουργία του Εθνικού μας Κράτους. Το δημογραφικό πρόβλημα συμπυκνώνει όλα τα κρίσιμα υπαρξιακά προβλήματα μας: Το πρόβλημα της οικονομίας, της κοινωνικής συνοχής, της Εθνικής Άμυνας και Ασφάλειας, της ίδιας της επιβίωσης της Ελληνικής Δημοκρατίας. Ο πληθυσμός μιας χώρας είναι μια απο τις παραμέτρους της εθνικής ισχύος και η οικογένεια είναι ένα θεμέλιο της εθνικής κρατικής υπόστασης και προφανώς απαιτούνται μέτρα με υλική διάσταση για την συντήρηση και ανάπτυξή της. Πέρα όμως από αυτά, υπάρχουν και «άυλα» μέτρα και νομίζω ότι ένα από αυτά είναι η προαγωγή της ιστορικής αυτογνωσίας και της αίσθησης του «ανήκειν». Είναι «άυλα» μέτρα αλλά παράγουν «υλικές» συνέπειες…

Μητρότητα και εργασία. Πώς μπορούν να συνδυαστούν;

Ο συνδυασμός αυτός μπορεί να επιτευχθεί εντός ενός ευρύτερου πλαισίου σύζευξης της οικογενειακής και της επαγγελματικής ζωής. Χρειάζονται παρεμβάσεις όπως ενίσχυση συστήματος αδειών ανατροφής τέκνων, βελτίωση των δομών φροντίδας και φύλαξης αλλά και ευελιξία στο ωράριο ιδιαίτερα για τις μητέρες.

Δημογραφικό και μεταναστευτικό. Πώς θα βοηθήσει το δεύτερο το πρώτο;

Φαίνεται ότι για τα επόμενα χρόνια το ισοζύγιο μετανάστευσης θα είναι σε γενικές γραμμές αρνητικό, δηλαδή θα έχουμε περισσότερους εξερχόμενους μετανάστες απ’ ό,τι εισερχόμενους. Αυτό είναι το ένα στοιχείο. Το δεύτερο είναι ότι, οι γεννήσεις από τις αλλοδαπές μητέρες μειώνονται σταθερά σε ποσοστό κατά τα τελευταία χρόνια.  Αλλά και η επίδραση των αλλοδαπών γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας στη συνολική γονιμότητα (δηλαδή στον αριθμό παιδιών ανά γυναίκα ηλικίας 15-49 ετών) είναι μικρή. Συνεπώς, δεν προκύπτουν ενδείξεις ότι θα υπάρξει κάποια καταλυτική ευεργετική επίπτωση των μεταναστευτικών ροών στο δημογραφικό μας πρόβλημα. Από την άλλη πλευρά, όμως, θα πρέπει διαλεκτικά να σημειωθεί ότι η παρουσία αλλοδαπών στη χώρα άμβλυνε εν μέρει το αρνητικό ισοζύγιο γεννήσεων-θανάτων.

Τέλος, μπορεί να ληφθεί ένα μέτρο με ενδεχόμενη άμεση απόδοση αν αναληφθούν πρωτοβουλίες για να αντιστρέψουμε το ρεύμα της εξερχόμενης μετανάστευσης γιατί από αυτό το ρεύμα ένα σημαντικό μέρος-περίπου το 50%- αναφέρεται σε Έλληνες που έφυγαν στο εξωτερικό.


Ο Γιώργος Ραχιώτης με την μητέρα του Δήμητρα και την σύζυγό του Επιστήμη-Μαρία στο Βόλο

Οι γεννήσεις των αλλοδαπών γυναικών είναι λιγότερες κατά κεφαλή από των Ελληνίδων;

Είναι περισσότερες  αλλά  παρόλα αυτά η επίδρασή τους στη συνολική γονιμότητα των γυναικών ηλικίας 15-49 ετών είναι περιορισμένη.

Χώρες του Δυτικού κόσμου που υποστηρίζουν τη μητρότητα κρατούν το όριο 2,1 της αναπαραγωγής.

Στην Ελλάδα ο μέσος όρος είναι 1,3-1,4 γεννήσεις ανά μητέρα. Παραπλήσιος είναι και ο μέσος όρος στην Ε.Ε. Υπάρχουν όμως και χώρες όπως η Γαλλία που έχουν καταφέρει να αναστρέψουν το δυτικό πρότυπο και να επιτύχουν αυξημένη γεννητικότητα μέσω μηχανισμών κρατικών προγραμμάτων στήριξης της μητρότητας και της οικογένειας. Παρουσιάζουν δείκτες κοντά στις 2 γεννήσεις ανά μητέρα. Το όριο αναπαραγωγής του πληθυσμού είναι 2,1, δηλαδή πρέπει κάθε γυναίκα να γεννήσει 2,1 παιδιά ώστε να γεννήσει τουλάχιστον μια κόρη και να αναπαραχθεί η ίδια.

Η ομογένεια θα μπορούσε να διαδραματίσει ρόλο υποστήριξης της προσπάθειας αυτής;

Η στήριξη και κινητροδότηση εκ μέρους της ομογένειας των γεννήσεων και της μητρότητας ακριτικών περιοχών θα είχε βαρύνουσα συμβολική αλλά και ουσιαστική σημασία.

https://bmjopen.bmj.com/content/5/3/e007295

https://www.infezmed.it/media/journal/Vol_27_4_2019_18.pdf

Η συνέντευξη δημοσιεύθηκε στον Εθνικό Κήρυκα της Αμερικής

Related posts