Subscribe Now

Trending News

Τα cookies επιτρέπουν μια σειρά από λειτουργίες που ενισχύουν την εμπειρία σας στo now24.gr.
Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies, σύμφωνα με τις οδηγίες μας.
29 Ιούν 2022
SLIDER

Φαίη Μακαντάση: Βγαίνοντας από μία από τις βαθύτερες και πιο διαρκείς οικονομικές κρίσεις στη σύγχρονη ιστορία

Της Κατερίνας Πλουμιδάκη

Η Φαίη Μακαντάση είναι Διευθύντρια Ερευνών στον ερευνητικό οργανισμό διαΝΕΟσις.

-Ποια ήταν τελικά τα αίτια της οικονομικής κρίσης και ποιες είναι οι θεμελιώδεις αδυναμίες της οικονομίας μας;

Η ελληνική κρίση ξεκίνησε με αφορμή την παγκόσμια χρηματοοικονομική κρίση του 2007-2008. Παρ’ όλα αυτά, θα πρέπει να γίνει σαφές ότι στην πραγματικότητα οφειλόταν σε σημαντικές συσσωρευμένες θεμελιώδεις αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας και επιπλέον επιδεινώθηκε σημαντικά από την, κατά τεκμήριο, πολύ κακή πολιτικο-οικονομική αντιμετώπιση που είχε, με συνέπεια να είναι μία από τις βαθύτερες και πιο διαρκείς οικονομικές κρίσεις ανεπτυγμένης οικονομίας στη σύγχρονη ιστορία.

Αν αναλύσει κάποιος τη συμπεριφορά της ελληνικής οικονομίας τα χρόνια της κρίσης, θα διαπιστώσει ότι δεν έχει καμία ομοιότητα με τις συνήθεις περιοδικές υφέσεις που εμφανίζονται κατά τους οικονομικούς κύκλους, αλλά αντίθετα έχει χαρακτηριστικά μιας μάλλον μόνιμης και βίαιης διόρθωσης προς τα κάτω που αποδίδεται σε θεμελιώδεις, συστημικές και διαρθρωτικές αδυναμίες. Μεταξύ άλλων αδυναμίες, τις οποίες η διαΝΕΟσις έχει μελετήσει ενδελεχώς καταλήγοντας σε προτάσεις πολιτικής, όπως το στρεβλό και κρατικοδίαιτο παραγωγικό μοντέλο, το έλλειμμα ανταγωνιστικότητας, το υπέρογκο δημόσιο χρέος, το άδικο και αναποτελεσματικό φορολογικό σύστημα, η ελλιπής και αδιαφανής κεφαλαιαγορά, το μη βιώσιμο ασφαλιστικό σύστημα, η βραδεία απονομή δικαιοσύνης σε συνδυασμό με την πολυνομία και την κακονομία, η δυσκίνητη γραφειοκρατία, η ποιότητα του πολιτικού συστήματος.

Οκτώβριος 2021. 1η Διάσκεψη “ The Greeks are back”. Από δεξιά: Ο. Ομράν (DLA Piper), A. Πολυχρονόπουλος (Polygreen), Εγώ, N. Παπαθανάσης (Αν. Υπουργός Ανάπτυξης και Επενδύσεων), Θ. Γεωργακόπουλος (διαΝΕΟσις), Ε. Παναγοπούλου (Pfizer), Π. Αποστολίδης (AbbVie), N. Στρουμπούλης ( Trasys Greece).

-Υπάρχει η ευκαιρία για τη χώρα μας να καλυφθεί πλήρως το υπερδεκαετές επενδυτικό κενό, αν κατευθυνθούν τα κεφάλαια εξ ολοκλήρου σε επενδύσεις;

Μία από τις σημαντικότερες αιτίες αδυναμίας της χώρας να εξέλθει από την οικονομική κρίση, είναι η πολύ μεγάλη και διαρκής μείωση των επενδύσεων. Καθώς οι δαπάνες για επενδύσεις αδυνατούν από το 2010 να αντισταθμίσουν τη συνήθη απώλεια αξίας του υπάρχοντος φυσικού κεφαλαίου (αποσβέσεις), το απόθεμά του βαίνει από τότε μειούμενο. Αυτό έχει σαν συνέπεια την αναπόφευκτη συρρίκνωση του δυνητικού προϊόντος της χώρας μας και της αποδοτικότητας της εργασίας, που οδηγούν σε αύξηση της ανεργίας και μείωση των πραγματικών μισθών. Η σωρευτική απώλεια παγίου κεφαλαίου από το 2010 εκτιμάται ότι θα φτάσει ως το τέλος του 2022 τα €96,8 δισ. (σε αξίες του 2015). Αυτό είναι το συνολικό ύψος των επενδύσεων παγίου κεφαλαίου που χρειάζεται να πραγματοποιήσουμε υπεράνω των αποσβέσεών του, ώστε το απόθεμα παγίου κεφαλαίου της οικονομίας μας να επιστρέψει στα προ-κρίσης επίπεδα.

Πρόκειται, ασφαλώς, για ένα γιγαντιαίο ποσό, το οποίο θα ήταν απολύτως ανέφικτο να συσσωρευτεί την επόμενη δεκαετία χωρίς τη βοήθεια από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ). Μιλάμε για πόρους ύψους €30,5 δισ. (€17,8 δισ. επιχορηγήσεων και €12,7 δισ. χαμηλότοκων μακροχρόνιων δανείων), τα οποία θα μοχλευθούν και με ιδιωτικούς, βάσει του ελληνικού σχεδίου αξιοποίησής τους («Ελλάδα 2.0»), σε σχεδόν €60 δισ. Αν συνυπολογίσουμε επιπλέον τα περίπου €40 δισ. ευρωπαϊκών πόρων από το ΕΣΠΑ 2021-2027 και την ΚΑΠ, δημιουργείται ένα σύνολο πόρων περίπου €100 δισ. το οποία στο βαθμό που θα κατευθυνθούν σε πραγματικά επενδυτικές δαπάνες έχουν τη δυνατότητα να καλύψουν αυτό το κενό και να επιστρέψουν την ελληνική οικονομία στα προ-κρίσης επίπεδα.

. Νοέμβριος 2021. Ετήσια Γενική Συνέλευση του Συνδέσμου Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών Πελοποννήσου και Δυτικής Ελλάδας. Με μέλη του συνδέσμου.

-Πώς μπορεί να επιδιωχθεί μια ανακατεύθυνση της ελληνικής οικονομίας σε ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο που θα την οδηγήσει σε μια πορεία μακροχρόνιας διατηρήσιμης ανάπτυξης;

Είναι σαφές ότι οι παραπάνω ευρωπαϊκοί πόροι –μαζί με την μόχλευση από ιδιωτικούς πόρους– έχουν τόσο μεγάλο συνολικό μέγεθος που περισσότερο μοιάζουν με το σχέδιο Μάρσαλ, παρά με ένα σύνηθες ευρωπαϊκό πρόγραμμα. Πρόκειται, δηλαδή, για μια ευκαιρία ιστορικών διαστάσεων να χρησιμοποιηθεί η ισχύς αυτού του εργαλείου οικονομικής πολιτικής όχι απλά για την κάλυψη του επενδυτικού κενού της οικονομικής κρίσης, αλλά επιπλέον για την ανακατεύθυνση της ελληνικής οικονομίας σε ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο που θα της δώσει διαρκή και διατηρήσιμη ώθηση για τις επόμενες δεκαετίες. Αυτό απαιτεί την επιδίωξη της μέγιστης δυνατής στρατηγικής στόχευσης στη διάθεση αυτών των πόρων, αλλά και γενικότερα στην επενδυτική πολιτική της χώρας.

Δεκέμβριος 2021. Στη διαβούλευση για το Σχέδιο Ανασυγκρότησης της Β. Εύβοιας μετά την καταστροφική πυρκαγιά το καλοκαίρι του 2021. Με τους κ.κ. Κυριάκο Μητσοτάκη, ΠΘ και Σταύρο Μπένο, Πρόεδρο της Επιτροπής Ανασυγκρότησης.

Η στρατηγική αυτή στόχευση οφείλει να περιλαμβάνει πρώτα από όλα την εστίαση στους κλάδους εντάσεως εργασίας. Την παροχή, δηλαδή, σχετικά υψηλότερης προτεραιότητας και ισχυρότερων κινήτρων στις επενδύσεις σε επιχειρηματικές δραστηριότητες που στηρίζονται συγκριτικά περισσότερο στην εργασία έναντι των υπολοίπων συντελεστών παραγωγής. Έτσι, κάθε μονάδα επιπλέον φυσικού κεφαλαίου θα δημιουργεί περισσότερες νέες θέσεις εργασίας, απομειώνοντας γρηγορότερα το απόθεμα αναξιοποίητου πόρου που ονομάζεται ανεργία.

Ιανουάριος 2017. Συνάντηση με τον Μακαριώτατο Πατριάρχη Ιεροσολύμων κ. Θεόφιλο.
Μάϊος 2019. «Γεύση πληρότητας της ζωής». Με τον μικρό αυτοκράτορα Κωνσταντίνο.

Ένα δεύτερο στοιχείο της στρατηγικής στόχευσης των επενδύσεων είναι η ειδική μέριμνα στις επενδύσεις που θα συνεισφέρουν περισσότερο στην ανταγωνιστικότητα και την εξωστρέφεια της ελληνικής οικονομίας, όπως π.χ. οι επενδύσεις που δημιουργούν μονάδες παραγωγής μεγάλης κλίμακας και οι επενδύσεις που εισαγάγουν εξοπλισμό τεχνολογίας αιχμής και σύγχρονη τεχνογνωσία.

Η εισαγωγή αυτών των στοιχείων στην επενδυτική πολιτική της χώρας συνεπάγεται σημαντικά οφέλη όχι μόνο στο επίπεδο της μακροοικονομίας και των εξαγωγών, αλλά και στο κοινωνικό επίπεδο.

-Πόσο σημαντική είναι η εκρηκτική άνοδος των τιμών της ενέργειας και τι πρέπει να κάνουμε γι’ αυτό;

Η ενέργεια είναι ένα πρακτικά αναντικατάστατο ενδιάμεσο αγαθό που χρησιμοποιείται στην παραγωγή όλων των υπολοίπων αγαθών και συνεπώς μπορεί να χαρακτηριστεί ως το «ψωμί της οικονομίας». Η εκρηκτική αύξηση του κόστους της ενέργειας που παρατηρήθηκε αρχικά με την επανεκκίνηση της παγκόσμιας οικονομίας μετά την πανδημία και στη συνέχεια ενισχύθηκε πολλαπλά από τον πόλεμο στην Ουκρανία αποτελεί ασφαλώς έναν τεράστιο επιβαρυντικό παράγοντα για όλες τις οικονομίες του κόσμου.

Απρίλιος 2022. Delphi Economic Forum. Από δεξιά: Ν. Ερηνάκης (ΕΝΑ Institute), Β. Πρωτοπαπαδάκης (Παν. Αθηνών), Γ. Ευσταθόπουλος (ΕΝΑ), Π. Τσιαβός (Ίδρυμα Ωνάση και ΕPLO Institute).

Βλέπετε, το αυξημένο κόστος της ενέργειας δεν επηρεάζει απλά τους «τελικούς» καταναλωτές της, δηλαδή τα νοικοκυριά, αλλά υπεισέρχεται σε όλους τους κρίκους κάθε αλυσίδας αξίας, με αποτέλεσμα αναπόφευκτα να μετακυλίεται στην τιμή όλων των ενδιάμεσων και τελικών αγαθών, μιλάμε δηλαδή για ενεργειακό πληθωρισμό. Συνεπώς, η προστασία των νοικοκυριών από τις αυξημένες τιμές στα ενεργειακά αγαθά που καταναλώνουν άμεσα έχει πολύ μικρή αποτελεσματικότητα, καθώς τα αφήνει ακάλυπτα από την άνοδο των τιμών στο σύνολο των υπολοίπων αγαθών που καταναλώνουν.

Σεπτέμβριος 2017. Συνάντηση Εργασίας του ευρωπαϊκού προγράμματος για την καταπολέμηση της ανεργίας των νέων, CUPESSE. Στο κέντρο η Tosun Jale (συντονίστρια, Καθ. στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης) και εξ αριστερών συνεργάτες της. Εκ δεξιών οι Κ. Πιερρακάκης (Υπ. Ψηφιακής Πολιτικής), Εγώ, Π. Τσακλόγλου ( Υφ. Κοινωνικής Ασφάλισης) και Α. Χριστοφόρου (ΠΑΝΤΕΙΟ Πανεπιστήμιο).

Αναδύεται, επομένως, η ανάγκη για τον γενικότερο περιορισμό της «μετάδοσης» του «ιού» του υπέρογκου ενεργειακού κόστους μεταξύ των ιστών της παραγωγικής οικονομίας, ώστε να περιοριστεί το φαινόμενο του ενεργειακού πληθωρισμού. Η ανάγκη αυτή γίνεται ακόμα πιο επιτακτική αν συνυπολογίσουμε το έλλειμμα ανταγωνιστικότητας που προκύπτει για τις ελληνικές επιχειρήσεις από το γεγονός ότι τα περισσότερα κράτη της ΕΕ –η οποία αποτελεί τον κυριότερο συναλλασσόμενο στο διεθνές εμπόριο της Ελλάδας– είχαν το δημοσιονομικό περιθώριο και προχώρησαν σε άμεσες και γενναίες μειώσεις στη φορολογία των ενεργειακών αγαθών, με στόχο να προφυλάξουν παράλληλα τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις τους.

Φεβρουάριος 2022. Hellenic Observatory του LSE. Με τους Κ. Featherstone (LSE), Δ. Σπινέλλη (Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών), Γ. Ξηρογιάννη (ΣΕΒ)

-Ο ταχέως γηράσκων δημογραφικά πληθυσμός της Ελλάδας δε βοηθά. Πώς γεμίζουμε τη δεξαμενή του οικονομικά ενεργού πληθυσμού;

Πράγματι, σύμφωνα με δημογραφικές προβολές των μελετών της διαΝΕΟσις, αναμένεται ότι ως το 2050 ο πληθυσμός της χώρας μας να είναι μεταξύ 8,3-10 εκατ. άτομα, ενώ ο εν δυνάμει οικονομικά ενεργός πληθυσμός θα μειωθεί από τα 7 εκατ. το 2015 στα 4,8-5,5 εκατ. Οι οικονομικές συνέπειες αυτών των μεταβολών μπορούν να συνοψιστούν πρωτίστως στην αναπόφευκτη μείωση της συνολικής οικονομικής δραστηριότητας και του ΑΕΠ της χώρας μας, με επιπτώσεις στο δημόσιο χρέος και το ασφαλιστικό σύστημα. Η συσσώρευση δημοσίου χρέους μπορεί να είναι οικονομικά σκόπιμη υπό το πρίσμα ότι οι μελλοντικές γενιές θα έχουν στα χέρια τους ισχυρότερες οικονομικές δυνατότητες και συνεπώς η σημασία του χρέους θα είναι μικρότερη. Αυτό, όμως, ανατρέπεται πλήρως με τη μείωση του πληθυσμού, καθώς το κατά κεφαλήν βάρος του χρέους θα αυξηθεί δυσχερώς.

Απρίλιος 2022. Delphi Economic Forum. Από δεξιά: Σ. Πολύζος (TRT), Εγώ, Χ. Στυλιανίδης (Υπ. Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας), Χ. Τριαντόπουλος (Υφ. παρά τω Πρωθυπουργώ), Κ. Αγοραστός (Περιφερειάρχης Θεσσαλίας).

Ως προς το ασφαλιστικό σύστημα, ένα αναδιανεμητικό ασφαλιστικό σύστημα, όπως αυτό της Ελλάδας, απαιτεί μια ελάχιστη αναλογία οικονομικά ενεργών ατόμων προς τους συνταξιούχους ώστε να είναι βιώσιμο. Η αναλογία αυτή στην Ελλάδα βαίνει διαρκώς επιδεινούμενη, με αποτέλεσμα την ανάγκη δημοσιονομικών ενισχύσεων που επιβαρύνουν περαιτέρω το πρόβλημα του χρέους. Χρειάζονται δραστικές πολιτικές για την εναρμόνιση της επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής και την ενθάρρυνση της συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας-έχουμε διαχρονικά μια από τις θέσεις των ουραγών της ΕΕ σε αυτόν τον δείκτη, αλλά και εκμετάλλευσης ενός εργατικού δυναμικού που βρίσκεται εκτός αγοράς εργασίας-έχουμε ένα από τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας στην ΕΕ (14,7% έναντι 7% του ευρωπαϊκού μ.ό.) και τα υψηλότερα σε μακροχρόνια άνεργους (9,2% vs 2,8% μ.ό. της ΕΕ) και νέους στις ηλικίες 15-24 (35,5% vs 16,6% μ.ό της ΕΕ).

Related posts