Subscribe Now

Trending News

Τα cookies επιτρέπουν μια σειρά από λειτουργίες που ενισχύουν την εμπειρία σας στo now24.gr.
Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies, σύμφωνα με τις οδηγίες μας.
17 Απρ 2021
Πολιτισμός

Ειρήνη Χαβρεδάκη:Η ποίηση είναι η ισχυρότερη μορφή λόγου

Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη 

Η Ειρήνη Χαβρεδάκη γεννήθηκε στο Καρλόβασι Σάμου. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία και Γλώσσα και είναι κάτοχος Bachelor και Master από το Πανεπιστήμιο του Νοτίου Ιλινόις (ΗΠΑ) και διδακτορικού διπλώματος (Ph.D.) από το Πανεπιστήμιο του Κονέκτικατ (ΗΠΑ). Από το 1989 διδάσκει στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Έχει δημοσιεύσει τέσσερα συγγράμματα ειδικών αγγλικών για κοινωνιολόγους από τις εκδόσεις Gutenberg «Τυπωθήτω»: Themes in Sociology, Social Theorists, Sociological Perspectives, Sociological Methods.

Ποιήματά της έχουν δημοσιευθεί σε ανθολογίες και λογοτεχνικά περιοδικά της Ελλάδας και του εξωτερικού. 

ΜΑΙΡΗ ΓΚΑΖΙΑΝΗ: Πότε σας γεννήθηκε η ανάγκη να εκφράζεστε μέσω της ποίησης;

ΕΙΡΗΝΗ ΧΑΒΡΕΔΑΚΗ: Η ανάγκη να εκφραστώ μέσω της ποίησης γεννήθηκε σε πολύ μικρή ηλικία. Όμως, ο ποιητής δεν γεννιέται τη στιγμή της πρώτης του δημιουργίας αλλά τη στιγμή που αρχίζει να βλέπει τον κόσμο ποιητικά. Ένα πεσμένο φύλλο του Φθινοπώρου γίνεται τότε κάτι παραπάνω από μια ένδειξη της φθοράς του χρόνου και της αλλαγής των εποχών. Γίνεται σύμβολο, ταύτιση και εκφραστικό μέσο και έτσι ο τρόπος με τον οποίο ο ποιητής  βιώνει τον κόσμο, αλλάζει ριζικά. Εκείνη τη στιγμή είναι που γεννιέται ο ποιητής.

Μ.Γ.: Γεννηθήκατε στο Καρλόβασι Σάμου. Πιστεύετε πως η θαλάσσια αύρα μπορεί να επηρεάσει τη ψυχοσύνθεση ενός ανθρώπου τόσο ώστε να γίνει ποιητής;

Ε.Χ.: Η θάλασσα αποτελεί μέρος της ζωής μου από την πρώτη στιγμή που άνοιξα τα μάτια μου στην γη. Είναι το στοιχείο που έχει συνδεθεί με την Ελλάδα περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο. Έχει γίνει κομμάτι του ψυχισμού μας, της μνήμης μας και του πολιτισμού μας. Γενικότερα, αυτό το μαγευτικό γαλάζιο με την απεραντοσύνη του, την ομορφιά του, την αέναη κίνηση και τις εναλλαγές του, δεν μπορεί παρά να αγγίξει κάθε άνθρωπο, πόσο μάλλον την ψυχή ενός ποιητή και να του δώσει το έναυσμα για να ποιήσει. Για μένα η θάλασσα, ως ευμετάβλητο στοιχείο, συμβολίζει τα συναισθήματα, τη θηλυκή ενέργεια, το ασυνείδητο, την αναζήτηση, την ανανέωση, τον κίνδυνο μα και την ελπίδα. Μπορεί να φέρει τη ζωή αλλά και τον θάνατο. Είναι τόπος χαράς και τόπος μυστηρίου. Είναι λύτρωση αλλά και καταστροφή. Γι αυτό, είναι μια δύναμη που πρέπει να σεβαστούμε και να κατανοήσουμε για να μπορέσουμε να τη διασχίσουμε και να ανακαλύψουμε αυτά που κρύβει στους μακρινούς της ορίζοντες και στα μεγάλα της βάθη,  κυριολεκτικά και μεταφορικά. Αν δεν είχα γεννηθεί και μεγαλώσει δίπλα στην θάλασσα, λοιπόν, ο τρόπος που θα έβλεπα τον κόσμο και ο τρόπος που θα έγραφα, θα ήταν σίγουρα πολύ  διαφορετικός.

Μ.Γ.: Με τι είδους ποίηση ασχολείστε;

Ε.Χ.: Ασχολούμαι κυρίως με αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε υπερβατική ποίηση που ταυτόχρονα όμως έχει και μια εμπειρική πλευρά. Ορισμένα από τα ποιήματα μου έχουν στοιχεία λυρικότητας, ενώ άλλα μπορούν να χαρακτηριστούν ως συμβολικά, επιγραμματικά ή παραινετικά, έχοντας ενίοτε γνωμικό χαρακτήρα. Επιπλέον, πολλά ποιήματά μου, και ιδιαίτερα αυτά που περιέχονται στις δυο πρώτες συλλογές μου, τις «Διαδρομές» και τους «Αντίποδες», εκφράζουν επίσης έντονο κοινωνικό προβληματισμό και θα μπορούσαν να τοποθετηθούν στην κατηγορία της κοινωνικής ή στρατευμένης ποίησης και αποτελούν μια μορφή πνευματικής αντίστασης στον υποβιβασμό του ανθρώπου και του κόσμου. Είναι στην ουσία της μια ποίηση επαναστατική που θέλει να ανατρέψει το status quo της σύγχρονης εποχής και να φέρει μια θετική αλλαγή στον κόσμο. Όπως γράφω και στο ποίημα Εσωτερική μάχη της συλλογής, « Κλέφτες τ’ ουρανού»,

Κουράστηκα του χρόνου

τις στιγμές να κυνηγάω

σ’ έναν ατέλειωτο αγώνα

ενοχικό,

ψεύτικα προσωπεία

να προσκυνάω

κι άμετρων νόμων

το σκοπό ν’ ακολουθώ.

Θέλω να γίνω το

ορμητικό του Kόσμου

ρεύμα

που θα σαρώσει όλα

κείνα που μισείς.

Θέλω να γίνω

η καθαρή του αέρα

δίνη

που θα σε πάει

κει που λες πως

δεν μπορείς.

Τα ποιήματα αυτά δεν είναι κομματικοποιημένα ή πολιτικά, αλλά δείχνουν τα κακώς κείμενα της εποχής μας και την υπαρξιακή κρίση που έχει προέρθει από αυτά, και προτρέπουν την δημιουργία μιας καλύτερης, πιο δίκαιης  και ειρηνικής κοινωνίας στην οποία δεν θα κυριαρχεί η βία, η ανισότητα και η εκμετάλλευση και όπου η εξουσία θα αφουγκράζεται τον πόνο των ανθρώπων και θα κάνει κάτι γι αυτό. Εκ διαμέτρου αντίθετη είναι η Εξουσία που περιγράφεται στο ομότιτλο ποίημα της συλλογής «Αντίποδες»,

Δύναμη συσσωρευμένη

σε μισοκοιμισμένες ψυχές,

γκριζομάλλες, άκαμπτες,

στερημένες,

κυρίες γηραιές που

ρεμβάζουν με απάθεια

κόσμους διαχωρισμένους,

κομματιασμένους

σε θρύμματα

αναγκαστικής υποταγής.

Δύναμη χωρίς μέτρο

χωρίς καημό,

ασύλληπτη, θριαμβολόγα,

βλοσυρή,

ξεκομμένη

από το απλό, το καλό

το μεγάλο.

Μ.Γ.: Έχετε εκδώσει πολλές ποιητικές συλλογές και η πιο πρόσφατη έχει τον τίτλο «Ξεδιαλέγοντας κύματα». Σε τι είδους κύματα αναφέρεται;

Ε.Χ.: Οι περισσότεροι άνθρωποι κουβαλούν μέσα τους ένα πυκνό συναισθηματικό πόνο. Είναι αυτό που ονομάζω «τα υπόγεια ρεύματα του πόνου» στο ποίημα Ξεδιαλέγοντας κύματα. Αυτά τα κρυμμένα κύματα της θάλασσας της ζωής, βρίσκονται κάτω από την επιφάνεια και μπορούν ανά πάσα στιγμή να διογκωθούν και να κατακλύσουν τη ζωή τους ή να τους οδηγήσουν σε πράξεις που ούτε οι ίδιοι κατανοούν. Από την άλλη μεριά, υπάρχουν τα κύματα της απελευθέρωσης και της κάθαρσης. Όπως η θάλασσα καθαρίζεται με τα κύματα και τις τρικυμίες, έτσι και οι άνθρωποι μπορούν να καθαρίσουν τα μιάσματα της ζωής τους με κύματα συνειδητότητας, παρουσίας και αποδέσμευσης. Έτσι, υπάρχουν τα κύματα που μπορούν να φανερώσουν την αλήθεια μας και την ομορφιά μας και τα κύματα που μπορούν να πνίξουν τα όνειρά μας και να μας φέρουν σε απόγνωση και καταστροφή. Τα κύματα συμβολίζουν επίσης για μένα, την ένωση γης και ουρανού, γιατί καθώς η θάλασσα, και γενικότερα το υδάτινο στοιχείο, απελευθερώνει τους υδρατμούς της, εξυψώνεται για να αναζητήσει τον ουρανό. Εξαρτάται από εμάς λοιπόν, πια κύματα θα διαλέξουμε να οδηγήσουν τη ζωή μας και να κατευθύνουν την πορεία μας στον κόσμο. 

Μ.Γ.: Ποια συναισθήματα κυριαρχούν στο βιβλίο σας;

Ε.Χ.: Τα συναισθήματα που κυριαρχούν στο βιβλίο μου είναι η στοργή, η συγκίνηση, η ελπίδα, η κατάνυξη, η γαλήνη, η συμπόνια, η χαρά, η αισιοδοξία, η ανάταση, η πληρότητα, η εκτίμηση, η παρηγοριά, η σύνδεση, η ευγνωμοσύνη, η ελευθερία, ο θαυμασμός και η λύτρωση. Εκφράζονται επίσης και τα συναισθήματα του φόβου, της αβεβαιότητας, της μοναξιάς, της αμφιταλάντευσης, της αγωνίας, της δυσπιστίας και της οδύνης, γιατί είναι δυνάμεις που πρέπει να αντιμετωπιστούν και να γιατρευτούν.

Μ.Γ.: Η ποίηση αφορά σκέψη ή συναίσθημα;

Ε.Χ.: Η ποίηση αφορά τα πάντα. Δεν μεροληπτεί και δεν αποκλείει τίποτα, γιατί η έμπνευση μπορεί να βρεθεί παντού και γιατί όλα έχουν τη σημασία τους και τη θέση τους στον κόσμο. 

Μ.Γ.: Πως την ορίζετε;

Ε.Χ.: Για μένα ποίηση είναι η έκφραση μιας βαθύτερης αλήθειας και μια προσπάθεια να δούμε τις πραγματικές διαστάσεις του κόσμου- και του εσωτερικού και του εξωτερικού. Πιστεύω ότι η ποίηση θα πρέπει να οραματίζεται έναν καλύτερο κόσμο για τον άνθρωπο και να δίνει μια εικόνα ή μια κατεύθυνση για αυτόν. Επιπλέον, η πραγματικά μεγάλη ποίηση βοηθά τον άνθρωπο να κάνει τις σωστές ερωτήσεις για την ύπαρξη και να θυμηθεί τις απαντήσεις τους. Γι αυτό, η ποίηση, είναι κατά τη γνώμη μου, η ισχυρότερη μορφή λόγου και πρέπει να περιέχει απλότητα, αλήθεια και όραμα.

 

Μ.Γ.: Τι αποτελεί έμπνευση για εσάς;

Ε.Χ.: Έμπνευση για μένα είναι το κάθε τι που υπάρχει- κάθε συναίσθημα ή βίωμα του ανθρώπου, κάθε πτυχή της δημιουργίας σε όλα της τα επίπεδα. Μια πηγή έμπνευσης που ξεχωρίζω όμως, είναι η φύση. Η επικοινωνία και η επαφή με τη φύση, είναι από τη μια μεριά βιωματική αλλά ταυτόχρονα εμπεριέχει και μια ιερουργία, ένα βάπτισμα που μας κάνει να περνάμε από το «εδώ» και «τώρα» σε ένα υπερβατικό «εκεί». Αυτό συμβαίνει γιατί η φύση δεν έχει χάσει ακόμα τη μαγική της διάσταση. Η επαφή με τη φύση, μου έδινε πάντα τη δύναμη που χρειαζόμουν σε κάθε δύσκολη στιγμή της ζωής μου, αλλά συνάμα και έμπνευση, δημιουργική πνοή και ανάταση. 

Μ.Γ.: Ποιες στιγμές καταφεύγετε στην ποίηση; Γράφετε πιο εύκολα στη χαρά ή στον πόνο;

Ε.Χ.: Γράφω και στην χαρά και στον πόνο, γιατί όλα έχουν τη δικαιωματική τους θέση στην ζωή. Ωστόσο, επειδή βιώνουμε μια πραγματικότητα σε βαθιά κρίση, όπου η υπαρξιακή αγωνία του ανθρώπου είναι έκδηλη σε κάθε πτυχή της ζωής, η έκφραση του πόνου γίνεται συχνά πιο επιτακτική.  Αυτό συμβαίνει γιατί ο πόνος πρέπει πρώτα να αναγνωριστεί για να μπορέσει να απελευθερωθεί. Δημιουργείται έτσι μια λυτρωτική επενέργεια, που όπως και  στο αρχαίο δράμα, μπορεί να έχει ως τελικό αποτέλεσμα μια κάθαρση και μια ανάταση ψυχής. Ο πόνος μπορεί να οδηγήσει κάποιον σε μεγαλύτερα βάθη της ύπαρξης και σε μια καλύτερη κατανόηση του εαυτού του, και από αυτή την άποψη είναι ευεργετικός. Όπως λέει και ο Ρουμί, «Η πληγή είναι το σημείο απ’ όπου μπαίνει μέσα σου το φως».

 

Μ.Γ.: Η μοναξιά κι η νοσταλγία είναι σύμμαχοι της ποίησης;

Ε.Χ.: Η μοναξιά και η νοσταλγία μπορούν να γίνουν σύμμαχοι της ποίησης και των ανθρώπων, αλλά ενίοτε και εχθροί τους. Και οι δυο αυτές έννοιες εμπεριέχουν εκ διαμέτρου αντίθετες εκφράσεις και προσεγγίσεις.

Η μοναξιά που συνδέεται με την ενδοσκόπηση, δηλαδή την παρατήρηση του εαυτού μας, είναι θετική και βοηθά στην αυτοπραγμάτωση και στην ανάπτυξη του ατόμου. Μέσα από αυτή την εσωτερική διεργασία, ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται καλύτερα την ύπαρξή του και ρίχνει φως στις κρυμμένες του πλευρές που πρέπει να αναγνωριστούν και να μετουσιωθούν. Από την άλλη μεριά, η μοναξιά που συνδέεται με τον φόβο και την αίσθηση ανεπάρκειας και παραίτησης, είναι επικίνδυνη και καταστροφική και συχνά καταλήγει στην απελπισία και στην κατάθλιψη, γιατί αντί να στοχεύει στην απελευθέρωση, παγιδεύεται στην πληγή της. Όπως γράφω και στο ποίημα, Οι παλιές πληγές πονάνε πάντα, της συλλογής «Κλέφτες τ’ ουρανού»,

Κι όση σοφία αν κέρδισες

απ’ της καρδιάς τον πόνο,

ένα παιδί είναι πάντα κει

μες στης πληγής τη φυλακή

κι όλο κλαίει σιγανά

κι ένα παράπονο

στα χέρια του κρατά

και δεν τ’ αφήνει.

Η νοσταλγία εκφράζεται με διαφορετικούς τρόπους και αυτή. Η ετυμολογία της λέξης προέρχεται από το «νόστος», που σημαίνει επιστροφή, και από το «άλγος» που σημαίνει πόνος. Όταν η νοσταλγία συνδέεται με το ανικανοποίητο κομμάτι του εαυτού μας και με πράγματα τα οποία λαχταράμε αλλά δεν μπορούμε να έχουμε πια, τότε εγκλωβιζόμαστε σε έναν φαύλο κύκλο ο όποιος αναπαράγει την οδύνη μας ξανά και ξανά. Το ζητούμενο όμως είναι, να μπορέσει ο άνθρωπος να προχωρήσει πέρα από τον πόνο του και όχι να ταυτίζεται μαζί του, διαιωνίζοντας τον. Εν αντιθέσει, όταν η νοσταλγία σχετίζεται με χαρούμενες μνήμες στις οποίες θέλουμε να επιστρέψουμε νοερά και από τις οποίες αντλούμε δύναμη και χαρά, τότε η νοσταλγία είναι θετική και εποικοδομητική για τον ψυχισμό μας.

 

Μ.Γ.: Συνηγορούν στην έμπνευση;

Ε.Χ.: Και βέβαια συνηγορούν στην έμπνευση και μπορούν να προσφέρουν τα κλειδιά για την απελευθέρωση πολλών αρνητικών στοιχείων που εμποδίζουν την ανάπτυξη και την ανάταση του ανθρώπου.

 

Μ.Γ.: Πότε η θλίψη θεωρείτε πανοπλία;

Ε.Χ.: Η θλίψη θεωρείται πανοπλία όταν απλά αναπαράγει τον πόνο της χωρίς να βρίσκει κάποια διέξοδο ή κάποια γιατρειά και χωρίς να προσπαθεί να κατανοήσει τις βαθιές της αιτίες, με σκοπό να αποδεσμευτεί. Δημιουργεί ένα δράμα που ανανεώνεται διαρκώς, με τους ανθρώπους να παίζουν τη μια τα θύματα και την άλλη τους θύτες, χωρίς να μπορούν να απεγκλωβιστούν από τους ρόλους αυτούς. Έτσι, η θλίψη γίνεται απλά μια φυλακή, μια αδιαπέραστη πανοπλία πόνου που τους εμποδίζει να ελευθερωθούν ή να κατορθώσουν να κάνουν κάποια ουσιαστική επαφή με τους άλλους. Τους παγιδεύει στην λύπη τους και στην δική τους μικρή εκδοχή. Είναι ακριβώς αυτό που περιγράφω στο ποίημα Αδιέξοδο της συλλογής «Αντίποδες».

Τρωτά συναισθήματα

ανακατεμένα με νύχτα,

παγιδευμένα, δυσανάγνωστα

σαν σημείωμα πρόχειρο

ανορθόγραφου ανθρώπου,

προσπαθούν να κρύψουν

τη γύμνια τους σε μικρά

καταφύγια κόσμων κλειστών,

εκεί που η ζωή μοιάζει

καθήλωση

κι η γαλήνη γέρνει

κυνηγημένη στο κύμα

για να κοιμηθεί,

εκεί που ανάπηρα όνειρα

μετρούν ξανά και ξανά

τις πληγές τους

σε χαμένες πατρίδες

του νου….

 

Μ.Γ.: Σε μια Επάνοδο, Ξεδιαλέγοντας κύματα, για να καρπίσει η λαχτάρα της ψυχής, τι θα κρατούσατε και τι θ’ αφαιρούσατε;

Ε.Χ.: Θα κρατούσα την ελπίδα, την εσωτερική γαλήνη, τα όνειρα, την αλήθεια, την ομορφιά, τη χαρά, την καλοσύνη, την απελευθέρωση, την ανάταση, την πνευματική αφύπνιση, την ενότητα και την ανάσταση.

Θα αφαιρούσα και θα άφηνα πίσω το φόβο, τις ψευδαισθήσεις, τη δυσαρέσκεια, την παραίτηση, το θυμό, το μίσος, το διαχωρισμό, την ταύτιση με τον πόνο, το μικρό Εγώ και την άγονη σταύρωση.

 

Μ.Γ.: Τι συμβολίζουν για εσάς «του γαλάζιου τα αιώνια νερά»;

Ε.Χ.: Του γαλάζιου τα αιώνια νερά είναι το πεδίο της καθαρής συνειδητότητας. Είναι το άδηλο, η αιώνια Παρουσία που αρχίζει να ρέει  στο δήλο και στο υπαρκτό μέσα από την αφύπνιση και την πνευματικότητα. Σε αυτά τα αρχέγονα νερά, βρίσκεται η αρχή και η συνένωση των πάντων. Είναι του αιώνιου το κύμα που μας θυμίζει την αθάνατή μας πλευρά και το θεϊκό μας κομμάτι. Όπως γράφω και στο ποίημα Αθανασία της συλλογής   «Το αιώνιο τώρα» :

Εγώ Ειμί

της ζωής το ποτάμι!

Αυτό είναι κάτι που πρέπει όλοι να πουν και να κατανοήσουν βαθιά. 

Μ.Γ.: Σας ευχαριστώ πολύ για την παραχώρηση της συνέντευξης κι εύχομαι καλοτάξιδο το βιβλίο σας.

Ε.Χ.: Σας ευχαριστώ θερμά για τις ευχές και την φιλοξενία!

*Η ποιητική συλλογή «Ξεδιαλέγοντας κύματα» της Ειρήνης Χαβρεδάκη κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος. 

Μαίρη Γκαζιάνη      

Γεννήθηκε στα Ιωάννινα.  Μεγάλωσε στην Αθήνα όπου ζει μέχρι σήμερα και εργάσθηκε ως τραπεζοϋπάλληλος. Στο παρελθόν ασχολήθηκε ερασιτεχνικά με την φωτογραφία, τη ζωγραφική και τα τελευταία δέκα χρόνια με τη συγγραφή. Έχει πραγματοποιήσει ατομικές εκθέσεις και έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές.

Την περίοδο 2011-2012 υπήρξε ραδιοφωνική παραγωγός στο magicradiolive. Από τον Νοέμβρη 2014 συνεργάζεται με το now24.gr και έχει πραγματοποιήσει πάνω από εξακόσιες συνεντεύξεις, καθώς και σχολιασμούς βιβλίων και θεατρικών παραστάσεων. Το 2016 συμμετείχε στην τηλεοπτική εκπομπή «Καλώς τους» του ΑιγαίοTV πραγματοποιώντας συνεντεύξεις σε ανθρώπους των τεχνών. Διετέλεσε Διευθύντρια Σύνταξης του on line Πολιτιστικού Περιοδικού Books and Style από Ιούλιο 2017 έως Μάρτιο 2018 οπότε αποχώρησε οικειοθελώς.

Μεγάλες της αγάπες είναι το θέατρο και ο χορός με τα οποία έχει ασχοληθεί ερασιτεχνικά κι έχει συμμετάσχει σε θεατρικές και χορευτικές παραστάσεις.

Τον Μάιο του 2012 κυκλοφόρησε την πρώτη ποιητική της συλλογή με τίτλο «Σου γράφω…», τον Σεπτέμβρη 2013 κυκλοφόρησε το πρώτο της μυθιστόρημα με τίτλο «Ένα φεγγάρι λιγότερο» από τις εκδόσεις Ελληνική Πρωτοβουλία και τον Ιούνιο του 2014 κυκλοφόρησε το βιβλίο της «Τα πλήκτρα της σιωπής»  από τις εκδόσεις ΄Οστρια. Επίσης, το παραμύθι της «Το ψαράκι του βυθού» συμπεριλαμβάνεται στο βιβλίο «Παραμύθια και Μαμάδες» εκδόσεις Βερέττα 2015.  Τον Ιούνιο 2017 κυκλοφόρησε το μυθιστόρημά της «Άλικα βήματα» από την Εμπειρία Εκδοτική. Τον Νοέμβριο του  2019 κυκλοφόρησε το νέο της μυθιστόρημα «Ζάχαρη άχνη» από τις εκδόσεις Ωκεανός.           

 

 

 

Related posts