Subscribe Now

Trending News

Τα cookies επιτρέπουν μια σειρά από λειτουργίες που ενισχύουν την εμπειρία σας στo now24.gr.
Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies, σύμφωνα με τις οδηγίες μας.
26 Ιούλ 2021
Πολιτισμός

Ειρήνη Κατσίπη-Σπυριδάκη: Ο συγγραφέας οικειοποιείται αυτοβούλως τον ρόλο πομπού

Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη 

Η Ειρήνη Κατσίπη-Σπυριδάκη γεννήθηκε στη Σαντορίνη και υπηρέτησε στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση ως δασκάλα, διευθύντρια σχολείου και προϊσταμένη γραφείου εκπαίδευσης.

Ξεκίνησε τη συγγραφική της δραστηριότητα με σενάρια για παιχνίδια ρόλων, με ποιήματα και θεατρικά έργα για σχολικές γιορτές και παραστάσεις.

Ασχολείται ιδιαίτερα με το ιστορικό μυθιστόρημα. Έχει πάρει μέρος σε λογοτεχνικούς διαγωνισμούς και έχει λάβει τιμητικές διακρίσεις.

Είναι μέλος της Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς, παντρεμένη, μητέρα δύο κοριτσιών και γιαγιά δύο αγοριών. 

ΜΑΙΡΗ ΓΚΑΖΙΑΝΗ: Έχετε εργαστεί πολλά χρόνια ως δασκάλα και διευθύντρια  στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση ενώ, παράλληλα είστε συγγραφέας. Τι σας ώθησε προς τη συγγραφή βιβλίων και μάλιστα προς την εφηβική λογοτεχνία;

ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΤΣΙΠΗ-ΣΠΥΡΙΔΑΚΗ: Η ιδιότητα της δασκάλας και της συγγραφέας συμπλέκονται και αλληλοϋποστηρίζονται. Από την αρχή της εκπαιδευτικής μου καριέρας έγραφα  κείμενα για ασκήσεις στο μάθημα της γλώσσας,  ποιήματα και θεατρικά  για τις σχολικές γιορτές και σενάρια για παιχνίδι ρόλων. Παράλληλα, τα αποσπάσματα από λογοτεχνήματα που περιέχονταν στα εγχειρίδια της γλώσσας και στο ανθολόγιο αποτελούσαν το έναυσμα να διαβάσω ολόκληρο το βιβλίο και για το μάθημα της ιστορίας αναζητούσα τα σχετικά ιστορικά μυθιστορήματα, για την δική μου απόλαυση  και για τη διδακτική αξιοποίηση κάποιων στοιχείων. Έτσι ως ενήλικας διάβασα πολύ παιδική λογοτεχνία.

Η αγάπη στη λογοτεχνία μπολιάστηκε με τις ανάγκες της δουλειάς μου και  αυτό το συνταίριασμα λειτούργησε ως παρώθηση, να  στραφώ στη συγγραφή βιβλίων για παιδιά και εφήβους. 

Μ.Γ.: Πρόσφατα κυκλοφόρησε το μυθιστόρημά σας «Το καλοκαίρι της φωτιάς». Σε τι αναφέρεται;

Ε.Κ.-Σ.: Χρόνος δράσης του μυθιστορήματος είναι το καλοκαίρι του 1822. Αρχίζει με την είδηση της εκστρατείας του Δράμαλη, που σέρνοντας τεράστια για την εποχή στρατιά ξεκινά  από τη Λάρισα και φτάνει «ατουφέκιστος» στην Πελοπόννησο, για να καταστείλει κάθε εστία επανάστασης και να τιμωρήσει τους εξεγερμένους. Στην πορεία του καταστρέφει, λεηλατεί, αιχμαλωτίζει και  σπέρνει θάνατο,  φόβο και πανικό.

Κεντρικός ήρωας του έργου είναι ο δεκαεφτάχρονος Αγγελής. Σημαδεμένος από την αγριότητα ενός Τούρκου και υπερήφανος από τον ηρωικό θάνατο του πατέρα του  δε συμβιβάζεται  με τα συναισθήματα φόβου που διακατέχουν τη μητέρα και τις αδερφές του καθώς και την τοπική κοινωνία του Αχλαδόκαμπου.

Κι ενώ οι «μινίστροι» της Διοίκησης έχουν εγκαταλείψει πανικόβλητοι το Άργος, ο  στρατηγός Θ. Κολοκοτρώνης  τρέχει σε πόλεις και χωριά για εμψυχώσει τους Μοραΐτες και να συλλέξει στρατό.  Για να κερδίσει χρόνο και να φέρει σε δυσμενή θέση το Δράμαλη, εφαρμόζει την τακτική της «καμένης γης» και με τέχνασμα προκαλεί τον εχθρό να πολιορκήσει το Παλαιόκαστρο στην κορυφή του λόφου της Λάρισας κοντά στο Άργος. Ο Αγγελής βρίσκεται  ανάμεσα στους  πολιορκημένους.   Βιώνει την ένταση και το πάθος του Αγώνα  και  την τραγική κατάσταση των αγωνιστών που υποφέρουν από τη μεγάλη δίψα και πείνα Σαν αγγελιαφόρος ακολουθεί τον Κολοκοτρώνη στα Δερβενάκια  και συμμετέχει στη χαρά της μεγάλης νίκης.

Στο μυθιστόρημα αναδεικνύεται η στρατιωτική ευφυΐα του Γέρου του Μοριά  και η νίκη στα Δερβενάκια που επέφερε ανεπανόρθωτο πλήγμα στη στρατιά του Δράμαλη και τόνωσε το ηθικό των Ελλήνων. 

Μ.Γ.: Υπάρχουν στοιχεία μυθοπλασίας; Π.χ. ο μικρός Αγγελής είναι δικό σας δημιούργημα;

Ε.Κ.-Σ.: Το μυθιστόρημα  βασίζεται στην ιστορική πραγματικότητα, από την οποία εμπνεύστηκα τη μυθοπλασία. Όμως ο Αγγελής, είναι γέννημα της φαντασίας μου. Όταν σκιαγραφούσα την εικόνα του και τον χαρακτήρα που θα ανέπτυσσε στην εξέλιξη της μυθοπλασίας είχα κατά νου τα εξής:

Ο ήρωάς μου θα ήταν νέος στην ηλικία. Θα είχε υποστεί ο ίδιος την καταπίεση της σκλαβιάς και τη βαρβαρότητα του Τούρκου αφέντη. Θα είχε ενστερνισθεί το  σύνθημα « Λευτεριά ή θάνατος».   Θα αισθανόταν το χρέος απέναντι  σε εκείνους που σήκωσαν το λάβαρο της Επανάστασης αλλά και το φόβο από την επέλαση του Δράμαλη.

Στην εξέλιξη της μυθοπλασίας ξεδιπλώνονται και άλλοι φανταστικοί χαρακτήρες. Άλλοι που σχετίζονται άμεσα με τον Αγγελή και άλλοι που συνυπάρχουν με πραγματικούς ήρωες και επώνυμους οπλαρχηγούς της Επανάστασης.  Μέσα από τα συναισθήματα και τις καταστάσεις που βιώνουν οι  ήρωες του μυθιστορήματος ο αναγνώστης μαθαίνει για τον ασίγαστο πόθο της λευτεριάς και γνωρίζει κάποια από  τα χαρακτηριστικά της κοινωνίας και τις  αντιλήψεις εκείνης της εποχής. Π.χ. η  Τασώ δεν έχει την εικόνα του αρραβωνιαστικού στη μνήμη, γιατί  ο πατέρας της συμφώνησε το συνοικέσιο, χωρίς να έχουν ιδωθεί οι μελλόνυμφοι νέοι.

Με την παρουσία των φανταστικών χαρακτήρων είχα τη η δυνατότητα να περιγράψω σκηνές από την ειρηνική όψη της ζωής στα χρόνια της Επανάστασης. Δόθηκε ζωντάνια στη μυθοπλασία και η αφήγηση έγινε  περισσότερο  πειστική. 

Μ.Γ.: Επιλέγετε να γράφετε πάντα βιβλία με ιστορικό πλαίσιο;

Ε.Κ.-Σ.: Γενικώς, με γοητεύει η ιδέα να κάνω τον αναγνώστη μου να ταξιδεύει. Επίσης με ελκύει η ρεαλιστική αφήγηση που  έχει γνωστικούς και συναισθηματικούς στόχους. Το ηθογραφικό και το  ιστορικό μυθιστόρημα έχουν κερδίσει την προτίμησή μου για τους παραπάνω  λόγους.

Βέβαια, η συγγραφή ενός βιβλίου με ιστορικό πλαίσιο,  είναι συνυφασμένη με την έρευνα και τη μελέτη ιστορικών κειμένων. Αυτή η απαίτηση και δυσκολία κάνει το εγχείρημα περισσότερο ενδιαφέρον. 

Μ.Γ.: Τι οφείλει να προσέχει ένας συγγραφέας που απευθύνεται σε εφήβους;

Ε.Κ.-Σ: Ο συγγραφέας οικειοποιείται αυτοβούλως τον ρόλο πομπού. Το βιβλίο είναι το μέσο που θα στείλει το μήνυμα και δέκτης είναι  ο μελλοντικός αναγνώστης.  Καθώς ο συγγραφέας είναι υπεύθυνος για το περιεχόμενο και την ποιότητα του μηνύματος, η ευθύνη πολλαπλασιάζεται, όταν ο αποδέκτης είναι παιδί ή έφηβος.  Πρέπει να λάβει υπόψη και να σεβαστεί   την  έλλειψη εμπειριών και την ιδιαιτερότητα της ηλικίας  που δεν επιτρέπουν να  έχει αναπτυγμένη την κριτική ικανότητα και  κατασταλαγμένη την  άποψη για τη ζωή.

Πριν και κατά τη συγγραφή βιβλίου ο συγγραφέας οφείλει να θέτει στον εαυτό του τα  βασικά ερωτήματα τι, πώς και γιατί γράφω.  Το θέμα και οι στόχοι του έργου του (γνωστικοί, εννοιολογικοί , συναισθηματικοί)  θα  καθορίσουν τη μυθοπλασία και τη δομή του.  Με τιμιότητα και καλή διάθεση οφείλει να επικοινωνήσει την  αλήθεια που επεξεργάστηκε, χωρίς να  «παραμυθιάσει» τον αναγνώστη

Υπάρχουν και άλλες παράμετροι που κατά τη συγγραφή πρέπει να ληφθούν υπόψη. Είναι οι χαρακτήρες που θα προβάλει,  οι ιδέες και οι αξίες που θα διαποτίζουν το έργο..  Οι εικόνες που θα αναπαριστήσει με την αφήγηση να αφήνουν περιθώρια στον έφηβο αναγνώστη να φανταστεί, να σκεφτεί, να αναλογιστεί  και  να ταυτιστεί με  δικό του  ρόλο.

Ο συγγραφέας βιβλίων για παιδιά και νέους δεν πρέπει να αποσκοπεί μόνο στην αναγνωστική απόλαυση του έργου. Μπορεί να συμβάλει θετικά στην ανάπτυξη της προσωπικότητας, στην κατανόηση αξιών, στην απόκτηση γνώσεων και στη γλωσσική  καλλιέργεια του αναγνώστη.

Δυστυχώς υπάρχουν τίτλοι βιβλίων για εφήβους, που δεν υπηρετούν τον υψηλό στόχο, να τέρψουν και να διαπαιδαγωγήσουν. Στον αντίποδα, στις προθήκες των βιβλιοπωλείων βρίσκει κανείς πολλά  αξιόλογα έργα. 

Μ.Γ.: Από την εμπειρία σας ως εκπαιδευτικός, πιστεύετε ότι τα παιδιά ενδιαφέρονται για την ιστορία; Συμφωνείτε με τον τρόπο που διδάσκεται στους μικρούς μαθητές;

Ε.Κ.-Σ.: Η απάντηση στο πρώτο σκέλος της ερώτησης είναι εύκολη και σε όλους γνωστή από  τη σχολική εμπειρία. Το ενδιαφέρον δεν είναι τόσο, όσο θα επιθυμούσαν οι γονείς και οι δάσκαλοι. Ανάμεσα στο χρόνο στον παρελθοντικό ιστορικό χρόνο  και στο  ζωντανό παρόν των παιδιών υπάρχει χάσμα αβύσσου. Ο τρόπος ζωής,  η ώσμωση από πληροφορίες και γνώσεις που διευκολύνει η τεχνολογία και άλλοι παράγοντες βαθαίνουν το χάσμα. Ακόμη και ο τρόπος διδασκαλίας, που με την προσήλωση σε χρονολογίες, τοπωνύμια και πολέμους προάγει την αποστήθιση, είναι σοβαρό  αντικίνητρο για τους μαθητές, να ενδιαφερθούν και να αγαπήσουν το μάθημα της ιστορίας.

Έχοντας ακολουθήσει ως εκπαιδευτικός την παιδαγωγική αρχή του Bruner που επιτάσσει «τον απλό κι έντιμο τρόπο» διδασκαλίας  και έχοντας κατανοήσει το αξίωμα «εγείρω το συναίσθημα, οικοδομώ τη γνώση», πιστεύω ακράδαντα ότι το μάθημα της ιστορίας είναι δυνατόν να αποκτήσει ενδιαφέρον. Για να το πετύχει ο εκπαιδευτικός, πρέπει να δουλέψει με τη διδακτέα ύλη και με τον εαυτό του.  Το ζητούμενο είναι να προσεγγίσει το θέμα  σφαιρικά  και να στήσει γέφυρες που θα παρακινήσουν και θα επιτρέψουν στο μαθητή να περάσει γνωστικά και  συναισθηματικά στην αντίπερα όχθη.

Προς επίρρωση της άποψής μου, ανατρέχω  στην εμπειρία μου , όταν δίδασκα στην  Ε’ Δημοτικού το κεφάλαιο της ιστορίας για την Εικονομαχία. Με αφορμή τις ειδήσεις στην τηλεόραση για εικόνες που δάκρυζαν ή έσταζαν αίμα, τις θυελλώδεις συζητήσεις, τους  προβληματισμούς για τον ρόλο της Εκκλησίας (ζούσε ο μακαριστός Χριστόδουλος τότε) και τις απορίες των παιδιών, αφήσαμε το εγχειρίδιο κατά μέρος και προσεγγίσαμε το θέμα σφαιρικά. Τα παιδιά μίλησαν, ερεύνησαν, προβληματίστηκαν. Παραλληλίσαμε το τότε και το σήμερα, είδαμε αγιογραφίες βυζαντινές και δυτικότροπες, διαβάσαμε κείμενα του Κόντογλου, παίξαμε παιχνίδι ρόλων και στο τέλος είπαμε τι σημαίνει για τον καθένα μας η χάρτινη θρησκευτική εικόνα που ήταν αναρτημένη στην αίθουσα και πολλά άλλα. Θυμάμαι την εντύπωση που μου προκάλεσε το ενδιαφέρον και η στάση των αλλοδαπών και ετερόδοξων μαθητών.

Κέρδος μου από εκείνο το μάθημα ήταν η ικανοποίηση  και  η γέννηση της ιδέας να γράψω το μυθιστόρημα «Ταξίδι στη Βασιλεύουσα» ( εκδ. Κέδρος, 2007) .

Εν ολίγοις πιστεύω ότι ο εκπαιδευτικός έχει τη δύναμη να κάνει, αν όχι όλη τη διδακτέα ύλη, κάποια κεφάλαια από το μάθημα  της ιστορίας  να αποκτήσουν ενδιαφέρον.  Τα λογοτεχνήματα με ιστορική θεματολογία,  οι εικαστικές τέχνες, το διαδίκτυο και τα  σύγχρονα εποπτικά μέσα προσφέρουν άφθονο υλικό. 

Μ.Γ.: Είναι η λογοτεχνία ένας τρόπος να διδάξει ιστορία δίχως να κουράζει; Είναι αυτός ο στόχος σας;

Ε.Κ.-Σ.: Θεωρώ την ερώτηση συνέχεια της προηγούμενης και  σας ευχαριστώ.

Τα παιδιά δείχνουν περισσότερο ενδιαφέρον για τα  «παραθέματα» του μαθήματος που δίνουν  εικόνα από την  καθημερινότητας της μακρινής εποχής από το κυρίως μάθημα της ιστορίας, όπου παρατίθενται στεγνές  πληροφορίες. Ο μαθητής λόγω της ηλικίας δεν έχει την εμπειρία να αξιολογήσει τη σπουδαιότητα της ιστορικής γνώσης, ούτε διαθέτει  αναπτυγμένη την αφαιρετική ικανότητα, για να παραλληλίσει το παρελθόν με το παρόν  και να  εξάγει χρήσιμα συμπεράσματα.

Πιστεύω ότι μια ιστορική περίοδος ή ένα  συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός  αποκτούν  άλλη διάσταση  στη συνείδηση των μαθητών, όταν μεσολαβήσει η βοήθεια της λογοτεχνίας. Τότε, η  προσέγγιση της ιστορικής γνώσης γίνεται κατά τρόπο ευχάριστο και αβίαστο,  «με λογισμό και όνειρο».

Ας πάρουμε για παράδειγμα το  κεφάλαιο της ιστορίας που αναφέρεται στην Έξοδο του Μεσολογγίου και ας συμπληρώσουμε στην αφήγηση του μαθήματος με τους στίχους του Σολωμού. «Λαλεί πουλί, βρίσκει σπυρί κι η μάνα το ζηλεύει» και «όποιος πεθαίνει σήμερα, χίλιες φορές πεθαίνει». Ο μαθητής έχοντας κατά νου την ιστορική γνώση και πλάθει  οικείες εικόνες. Το μάθημα της ιστορίας από απρόσωπο, παίρνει τη μορφή της μάνας  που αγωνιά για το παιδί της που πεινά. Η γνώση θεμελιώνεται από την συγκίνηση που προκαλούν η τραγική κατάσταση και ο ηρωισμό των Ελεύθερων Πολιορκημένων  που δεν αγνοούν την ομορφιά και  την αξία της ζωής, αλλά περήφανοι αποφασίζουν «δρόμο να σκίσουν τα σπαθιά κι ελεύθεροι να μείνουν /εδώθε με τους αδερφούς εκείθε με το χάρο».

Συμπερασματικά, απαντώ στην ερώτησή σας, ότι ως συγγραφέας ιστορικών μυθιστορημάτων γνοιάζομαι  να παρουσιάζω την ιστορική πραγματικότητα μέσα από μυθιστορήματα κατά τρόπο ευχάριστο και να δημιουργήσω εικόνες και συναισθήματα στα παιδιά. Προσπαθώ με τη μελέτη ιστορικών κειμένων  και τα εκφραστικά μέσα που επιστρατεύω να αποδώσω όψεις  μιας άλλης εποχής με ζωντάνια και πειστικότητα. 

Μ.Γ.: Από ποια ηλικία μπορεί να τα διαβάσει τα βιβλία σας κάποιο παιδί/έφηβος;

Ε.Κ.-Σ.: Κατά κανόνα τα βιβλία αναφέρουν ενδεικτικά στο εξώφυλλο σε ποιας ηλικίας αναγνώστη απευθύνονται.

Τα έργα μου ανήκουν στην κατηγορία  βιβλίων γνώσεων.  Ο αναγνώστης  θα εισπράξει τα οφέλη της ανάγνωσης όταν διαθέτει την ικανότητα  κατανόησης βασικών εννοιών και τις προσλαμβάνουσες, να εντάξει το περιεχόμενο του βιβλίου στο κατάλληλο γνωστικό πλαίσιο.

Κατά τη διάρκεια της συγγραφής, έχω  την αίσθηση ότι απευθύνομαι στους μαθητές μου. Δίνω μεγάλη σημασία στην απλή εκφορά του λόγου και στη σαφήνεια του κειμένου, ώστε να είναι εύκολα κατανοητό. Χωρίς να παραβλέπω τα λογοτεχνικά ευρήματα, επιλέγω τη γραμμική  παράθεση των γεγονότων, τη ρεαλιστική αφήγηση, το λιτό λογοτεχνικό ύφος και αποφεύγω τις εκτενείς περιγραφές που κουράζουν.  Μ΄ αυτά τα χαρακτηριστικά της γραφής, θεωρώ ότι  μπορώ να απευθυνθώ και σε παιδιά  μικρότερης ηλικίας. Αρκεί, κατά την ανάγνωση, να έχουν τη συμπαράσταση  κάποιου μεγαλύτερου που θα αποσαφηνίζει τα δύσκολα στην κατανόηση των εννοιών σημεία. 

Μ.Γ.: Πώς επιλέγετε τις ιστορικές περιόδους με τις οποίες καταπιάνεστε συγγραφικά; 

Ε.Κ.-Σ.: Συνήθως με το συναίσθημα. Ακόμη και στην περίπτωση που οι συγκυρίες ή η επικαιρότητα με ωθούν να καταπιαστώ με τη συγγραφή, από την πληθώρα των θεμάτων επιλέγω εκείνο που με αγγίζει συναισθηματικά.

Αυτό συνέβη και με το πρόσφατο μυθιστόρημα «Το καλοκαίρι της φωτιάς». Ο εορτασμός για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση έστρεψε το ενδιαφέρον μου σε εκείνη την εποχή. Όμως η αναμέτρηση των Ελλήνων και του Δράμαλη  στα Δερβενάκια με άγγιξε περισσότερο, όχι τόσο για την περιφανή νίκη, όσο για τα γεγονότα και τις τραγικές καταστάσεις  που συνέβησαν πριν  απ’ αυτή. Γιατί το καλοκαίρι του 1822 ήταν όντως «Καλοκαίρι της φωτιάς»,  με ό,τι δυναμικό και καταλυτικό σηματοδοτεί η φράση. Ξηρασία, πολλή ζέστη, φωτιές που έκαιγαν τη γη και τα γεννήματα, φαρμάκια που δηλητηρίαζαν τις πηγές και τα πηγάδια, φόβος και πανικός   που τσουρούφλιζαν τις ψυχές, αιχμαλωσία και λεηλασίες περιουσιών, θάνατος  και θρήνος από τα πυρά του πολέμου με τον πανίσχυρο εχθρό.

Κατ’ ανάλογο τρόπο επέλεξα τον χρόνο και τον τόπο δράσης και στα άλλα ιστορικά μυθιστορήματα. 

Μ.Γ.: Τα σημερινά παιδιά, τι είδους ήρωες έχουν ως πρότυπα; Ποια είναι η γνώμη σας για το διαδίκτυο, λειτουργεί θετικά ή αρνητικά στα πρότυπα που έχουν ανάγκη;

Ε.Κ.-Σ.: Τα σημερινά παιδιά, όπως και οι ενήλικες μοιραία επηρεάζονται από τη θετική και την αρνητική πλευρά της τεχνολογίας. Η ενημέρωση, η ψυχαγωγία και η ικανοποίηση από ένα παιχνίδι προσφέρονται εύκολα και σε ποικιλία. Δυστυχώς, οι έκτακτοι περιορισμοί της πανδημίας  έβαλαν στο περιθώριο της πραγματικής ζωής το φυσικό περιβάλλον του σχολείου, το πάρκο και τη γειτονιά. Θριάμβευσαν οι ψηφιακές δραστηριότητες  στο κινητό και στο τάμπλετ και  επηρέασαν την ψυχοσύνθεση των παιδιών.

Η βιομηχανία του θεάματος ανέκαθεν  βρίσκει χώρο και τρόπο να καλύψει  κοινωνικές και ψυχολογικές ανάγκες. Ευφυώς και με κριτήριο την εμπορικότητα  παρουσιάζει  κάθε λογής φίλους, ρομπότ, εξωγήινους, ακούραστους εξερευνητές και σωτήρες της ανθρωπότητας. Τα σενάρια που παρουσιάζονται και η ορολογία που χρησιμοποιείται εντυπωσιάζουν και μαγνητίζουν.  Αυτοί οι υπεράνθρωποι,  υπερήρωες, υπερφυείς υπερδραστήριοι  και υπέρ +….με «μπάλα μάγματος» και «πολική ακτίνα αντιμετωπίζουν»  το «βραχώδες κύμα», τα φονικά φυσικά φαινόμενα, λύνουν μυστήρια και εξουδετερώνουν τέρατα και κακούς. Ο θαυμασμός  που προκαλείται για πλάσματα  της εικονικής πραγματικότητας τα κάνει  αθόρυβα κι αβίαστα πρότυπα ζωής.

Βεβαίως, έχουν ανάγκη τα παιδιά από πρότυπα που  θαυμάζουν για κάποιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό.  Να αρνηθούμε την τεχνολογία είναι ανόητο. Να αρνηθούμε τη χρήση των ψηφιακών μέσων στην καθημερινότητα  είναι ουτοπικό.

Τον καιρό  της πανδημίας η εξ αποστάσεως διδασκαλία με τη χρήση του διαδικτύου μπήκε στην καθημερινότητα  της οικογένειας και των μαθητών.  Ακόμη και οι μαθητές του νηπιαγωγείου εξοικειώθηκαν με τον υπολογιστή κι έμαθαν να πληκτρολογούν, πριν μάθουν να διαβάζουν. Οπωσδήποτε θα γίνουν ψηφιακά εγγράμματοι πολίτες. Χρέος των γονέων και των δασκάλων είναι να καλλιεργήσουν την κριτική σκέψη των παιδιών, να αναπτύξουν και δυνάμεις αντίστασης. Να τους δώσουν την ευκαιρία να γνωρίσουν και να αποδεχθούν υγιή πρότυπα άξια θαυμασμού και μίμησης. 

Μ.Γ.: Τα εφηβικά βιβλία οφείλουν να μεταδίδουν μηνύματα ή μόνο να προσφέρουν μια ευχάριστη ανάγνωση;

Ε.Κ.-Σ.: Η ψυχαγωγία από ένα χιουμοριστικό ανάγνωσμα ή ένα ευρηματικό λογοτέχνημα ρηχό και χωρίς μήνυμα και προβληματισμούς σίγουρα θα αρέσει σε έναν έφηβο.  Σε μένα την ενήλικα ομοιάζει  με τεράστια μπάλα «μαλλί της γριάς». Ελκυστική λιχουδιά, κλωστές από σκέτη ζάχαρη τυλιγμένες γύρω από αέρα. Γλύκα και τίποτα άλλο.

Τα εφηβικά βιβλία οφείλουν να έχουν θέμα και να υπηρετούν  στόχους που λειτουργούν προς όφελος του εφήβου αναγνώστη.  Να μεταδίδουν μήνυμα που θα κατανοεί ο παραλήπτης και με τις  διεργασίες της μετα-ανάγνωσης θα το οικειοποιηθεί, προσαρμοσμένο στις προσωπικές του ανάγκες. 

Μ.Γ.: Οι σημερινοί έφηβοι διαβάζουν λογοτεχνία ή επιλέγουν κυρίως τα παιχνίδια στο διαδίκτυο;

Ε.Κ.-Σ.: Με δεδομένο ότι η εικόνα κερδίζει το γραπτό μήνυμα και η ταχύτητα δράσης στο ηλεκτρονικό μέσο υπερισχύει κάθε λογοτεχνικής  απόδοσης  και περιγραφής, η απάντηση είναι αυτονόητη. Μπορεί να φταίει ο ελάχιστος ελεύθερος  χρόνος που αφήνει  το σχολικό πρόγραμμα και οι εξωσχολικές δραστηριότητες και ο έφηβος επιλέγει να διασκεδάσει και να χαλαρώσει, αντί να διαβάσει.  Μπορεί  και η περιχέουσα ατμόσφαιρα να  βοηθά στην ενασχόληση με το παιχνίδι στο διαδίκτυο και να θεωρείται πάρεργο και ήσσονος σημασίας η ανάγνωση ενός λογοτεχνικού βιβλίου.

Ο ρόλος του σχολείου  και των γονέων και σ’ αυτή την περίπτωση είναι καθοριστικός. Ο φωτισμένος καθηγητής μπορεί να δείξει τον δρόμο προς το καλό βιβλίο και ο αναγνώστης γονιός θα αποτελέσει  το καλύτερο πρότυπο.

Μ.Γ.: Υπάρχει τρόπος να ωθήσουμε ένα παιδί, έναν έφηβο προς τη φιλαναγνωσία;

Ε.Κ.-Σ.: Θεωρώ την ερώτηση συνέχεια της προηγούμενης. Και βέβαια υπάρχει τρόπος, αν δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες και τα κίνητρα.

Η ώρα ευέλικτης ζώνης  στο σχολικό πρόγραμμα, η ύπαρξη σχολικής βιβλιοθήκης, η επίσκεψη στη δημοτική δανειστική βιβλιοθήκη συντελούν στην καθοδήγηση του μαθητή,  να πάρει στα χέρια του ένα βιβλίο που του κίνησε το ενδιαφέρον είτε από τον τίτλο, είτε από την εικονογράφηση, αν πρόκειται για μικρό παιδί.

Και πάλι εναπόκειται στον υπεύθυνο ενήλικα  η περιστασιακή επαφή του παιδιού με ένα βιβλίο να εξελιχθεί σε φιλαναγνωσία.  Οι χρονοβόρες και απαιτητικές ασκήσεις που αναθέτουν οι εκπαιδευτικοί μετά την ανάγνωση ενός λογοτεχνήματος, εκτιμώ ότι υποβιβάζουν την απόλαυση σε υποχρέωση. Οι κάθε λογής δραστηριότητες και η παιδαγωγική επέκταση ενός έργου πρέπει να γίνονται προαιρετικά. Στόχος μας είναι να πεισθεί το παιδί ότι το εξωσχολικό βιβλίο είναι φίλος, προσφέρει οφέλη και ευχαρίστηση και δεν δημιουργεί αναγκαστικά υποχρεώσεις. 

Μ.Γ.: Πιστεύετε ότι η φυσική μορφή του βιβλίου θα επιβιώσει έναντι των;

Ε.Κ.-Σ.: Είμαι αισιόδοξη. Σαν κοινωνία διάγουμε τη νηπιακή ψηφιακή ηλικία και οι περισσότεροι άνθρωποι διακατέχονται από τον ενθουσιασμό του νεοφώτιστου. Αργά ή γρήγορα θα ξεκαθαρίσει η ατμόσφαιρα από τον κουρνιαχτό του εντυπωσιασμού και της άμεσης   πρόσβασης στα  e-books και θα αποκατασταθεί το βιβλίο σαν έντυπο και αντικείμενο χειροπιαστό στη θέση που του αξίζει.  Στον ελεύθερο χρόνο ανάγνωσμα, στη βιβλιοθήκη  πολύτιμο απόκτημα  και πολιτιστικό  αγαθό με τη μορφή δώρου  σε αγαπημένο πρόσωπο. 

Μ.Γ.: Ποια είναι η γνώμη σας για το ελληνικό παιδικό και εφηβικό βιβλίο;

Ε.Κ.-Σ.: Επί σειρά ετών έχω διατελέσει μέλος επιτροπής που αξιολογεί τα έργα συμμετοχής στον διαγωνισμό της Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς για τη συγγραφή παιδικού και εφηβικού βιβλίου.  Μπορώ, λοιπόν, με ευχαρίστηση να καταθέσω ότι  έχω εντυπωσιασθεί από το πλήθος και την ποιότητα αρκετών από τα κείμενα  που υποβάλλονται. Είναι μία απόδειξη ότι στην Ελλάδα και στην Κύπρο εκτός από τους αναγνωρισμένους συγγραφείς υπάρχουν και  νέοι που θα συνεχίσουν τη βιβλιοπαραγωγή με έργα πρωτότυπα, με θεματολογία και μηνύματα που ανταποκρίνονται στις ανάγκες της και στα προβλήματα της σύγχρονης ζωής των παιδιών και των εφήβων. Ο αριθμός των τίτλων που εκδίδονται συνηγορεί στην παραπάνω άποψη. Το ζητούμενο είναι η θετική ανταπόκριση του αναγνωστικού κοινού και η ουσιαστική επαφή του με το καλό εξωσχολικό βιβλίο. 

Μ.Γ.: Σας ευχαριστώ για την παραχώρηση της συνέντευξης και σας εύχομαι καλοτάξιδο το βιβλίο σας.

Ε.Κ.-Σ.: Κι εγώ με τη σειρά μου σας ευχαριστώ για την τιμή και την ευκαιρία να καταθέσω τις απόψεις μου. Σας εύχομαι καλό καλοκαίρι και καλή δύναμη στο έργο σας.

*Το βιβλίο «Το καλοκαίρι της φωτιάς» της Ειρήνης Κατσίπη-Σπυριδάκη κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος.

Μαίρη Γκαζιάνη

Γεννήθηκε στα Ιωάννινα.  Μεγάλωσε στην Αθήνα όπου ζει μέχρι σήμερα και εργάσθηκε ως τραπεζοϋπάλληλος. Στο παρελθόν ασχολήθηκε ερασιτεχνικά με την φωτογραφία, τη ζωγραφική και τα τελευταία δέκα χρόνια με τη συγγραφή. Έχει πραγματοποιήσει ατομικές εκθέσεις και έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές.

Την περίοδο 2011-2012 υπήρξε ραδιοφωνική παραγωγός στο magicradiolive. Από τον Νοέμβρη 2014 συνεργάζεται με το now24.gr και έχει πραγματοποιήσει πάνω από εξακόσιες συνεντεύξεις, καθώς και σχολιασμούς βιβλίων και θεατρικών παραστάσεων. Το 2016 συμμετείχε στην τηλεοπτική εκπομπή «Καλώς τους» του ΑιγαίοTV πραγματοποιώντας συνεντεύξεις σε ανθρώπους των τεχνών. Διετέλεσε Διευθύντρια Σύνταξης του on line Πολιτιστικού Περιοδικού Books and Style από Ιούλιο 2017 έως Μάρτιο 2018 οπότε αποχώρησε οικειοθελώς.

Μεγάλες της αγάπες είναι το θέατρο και ο χορός με τα οποία έχει ασχοληθεί ερασιτεχνικά κι έχει συμμετάσχει σε θεατρικές και χορευτικές παραστάσεις.

Τον Μάιο του 2012 κυκλοφόρησε την πρώτη ποιητική της συλλογή με τίτλο «Σου γράφω…», τον Σεπτέμβρη 2013 κυκλοφόρησε το πρώτο της μυθιστόρημα με τίτλο «Ένα φεγγάρι λιγότερο» από τις εκδόσεις Ελληνική Πρωτοβουλία και τον Ιούνιο του 2014 κυκλοφόρησε το βιβλίο της «Τα πλήκτρα της σιωπής»  από τις εκδόσεις ΄Οστρια. Επίσης, το παραμύθι της «Το ψαράκι του βυθού» συμπεριλαμβάνεται στο βιβλίο «Παραμύθια και Μαμάδες» εκδόσεις Βερέττα 2015.  Τον Ιούνιο 2017 κυκλοφόρησε το μυθιστόρημά της «Άλικα βήματα» από την Εμπειρία Εκδοτική. Τον Νοέμβριο του  2019 κυκλοφόρησε το νέο της μυθιστόρημα «Ζάχαρη άχνη» από τις εκδόσεις Ωκεανός. Τον Ιούνιο 2021 θα κυκλοφορήσει το νέο της μυθιστόρημα από τις εκδόσεις Ωκεανός.

 

 

Related posts