Subscribe Now

Trending News

Τα cookies επιτρέπουν μια σειρά από λειτουργίες που ενισχύουν την εμπειρία σας στo now24.gr.
Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies, σύμφωνα με τις οδηγίες μας.
28 Νοέ 2020
Πολιτισμός

Αστέρης Ν. Μαυρουδής: Η λογοτεχνία έχει σκοπό και όχι σκοπιμότητα

 

 

Από την Μαίρη Γκαζιάνη

Ο Αστέρης Ν. Μαυρουδής γεννήθηκε το 1954 στη Θεσσαλονίκη, μεγάλωσε στο Αδάμ και μένει στη Σουρωτή Θεσσαλονίκης. Έκανε σπουδές στη Δραματική Σχολή Θεάτρου στο Μακεδονικό Ωδείο Θεσσαλονίκης και στο τμήμα του Ελληνικού Πολιτισμού του ΕΑΠ. Επίσης έχει μεταπτυχιακό δίπλωμα στις επιστήμες της αγωγής, με ειδίκευση στη δημιουργική γραφή, από την Παιδαγωγική Σχολή του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας και είναι απόφοιτος στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Ιστορία, Ανθρωπολογία και Πολιτισμός στην Ανατολική και Νοτιοανατολική Ευρώπη» στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Διετέλεσε υπεύθυνος σε εθελοντική δράση διδασκαλίας στο Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας στις φυλακές Διαβατών.

Έχει δημοσιεύσει στα περιοδικά Πόρφυρας, Άποψη, Επαξικά, Θευθ, Θράκα, Παρέμβαση και έχει εκδώσει τα βιβλία: Η κλεψιά (εκδόσεις Θερμαϊκός, 2014, 2η έκδοση εκδόσεις Κεντρί, 2016), Tο διήγημα, χρηστική εισαγωγή (εκδόσεις Ενδυμίων, 2014) και Η ατυχία (εκδόσεις Κέδρος, 2017).

ΕΡ. Κύριε Μαυρουδή γεννηθήκατε στη Θεσσαλονίκη και μεγαλώσατε στο Αδάμ. Τι συμβολίζει για εσάς ο τόπος που μεγαλώσατε;

ΑΠ. “Ού σύ μέ λοιδορείς, άλλ’ ό τόπος”, είναι μια φράση που χρησιμοποιείτε στον Αισώπειο μύθο «Λύκος και ερίφιον» ή κάπως έτσι. Για να γίνω πιο συγκεκριμένος και κατανοητός-γιατί οι συγγραφείς συνηθίζουμε να μιλάμε ακαταλαβίστικα για να φαινόμαστε σπουδαίοι- αναφέρομαι στον περίγελο του εριφίου προς τον λύκο όντας ασφαλές πάνω σε βράχο. Ο λύκος λοιπόν είπε στο ερίφιον: Τι να σου κάνω, δεν με κοροϊδεύεις εσύ αλλά ο τόπος.

Αυτό είναι ο τόπος για μένα «το ερίφιον». Μη με ρωτάτε ποιοι είναι οι λύκοι.

ΕΡ. Έχετε κάνει σπουδές πάνω στο θέατρο, τον Ελληνικό Πολιτισμό, τη δημιουργική γραφή, την Ιστορία, την Ανθρωπολογία κλπ. Ποια ανάγκη σας οδήγησε στην αναζήτηση πολλών γνώσεων;

ΑΠ. Η ζωή δεν είναι μονοσήμαντη. Και είναι τόσο μικρή πανάθεμά την. Θέλω να πάρω όσα γίνεται περισσότερα απ αυτήν. Αν συνοψίσω τις σκέψεις μου, θα αναφέρω μια ευχή που έκλεψα από τον φίλο μου και στιχουργό Χρίστο Παπαδόπουλο και αυτό είναι που ψάχνω στις πολλές ή καλύτερα στις πολυποίκιλες γνώσεις: «πολλή ζωή στα χρόνια μου».

ΕΡ. Έχετε διατελέσει υπεύθυνος σε εθελοντική δράση διδασκαλίας στο Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας στις φυλακές Διαβατών. Ποια εμπειρία αποκτήσατε;

ΑΠ. Η επίσκεψή μου για ενάμιση χρόνο δεν έγινε για να αποκτήσω καμιά εμπειρία. Έγινε από την διάθεσή μου να προσφέρω σε ανθρώπους που έχουν ανάγκη. Από τότε που βγήκα συνταξιούχος κινούμαι σ’ αυτή την βάση, τον εθελοντισμό. Δεν υποκαθιστούμε με τον εθελοντισμό τις κρατικές υποχρεώσεις, αλλά πιστέψτε με η επίσκεψη αυτή έδωσε ανάσα σε πολλούς μαθητές εγκλείστους και την περηφάνια να συμμετέχουν στην πρώτη έκδοση του βιβλίου τους. Το κέρδος μου ήταν αυτή η προσπάθεια, τα χαμόγελα των μαθητών μου, αλλά και αυτό που άκουσα από ελεύθερη πλέον μαθήτριά μου, στο κτίριο του Δήμου Θεσσαλονίκης, κατά την παρουσίαση του βιβλίου, «Κλειδιά ελευθερίας», ένα τεράστιο «ευχαριστώ δάσκαλέ μου».

ΕΡ. Με τι συγγραφή πότε αρχίσατε ν΄ ασχολείστε;

ΑΠ. Άρχισα να γράφω από το 1968 περίπου και έχω διασώσει αρκετά κείμενα και στίχους. Ποτέ όμως δεν είχα τολμήσει να εκδώσω. Η δασκάλα μου η Ζωή Σαμαρά, με την οποία έκανα ποίηση στο μεταπτυχιακό, μου έδωσε το έναυσμα λέγοντας: «Να είστε αυστηροί, μα κάποια στιγμή πρέπει να φανείτε γενναιόδωροι με τον εαυτό σας». Ο δε Τίτος Πατρίκιος μας εξιστόρησε μια ιστορία κατά την οποία ο μεγάλος Γκαίτε, είχε εκδώσει ποιητική συλλογή με τα ποιήματα της ερωμένης του. Ε είπα να μην πάθω τα ίδια και αποφάσισα να εκδώσω το 2014 με τίτλο «η κλεψιά», δεκαεπτά διηγήματα. Την ίδια χρονιά εξέδωσα μέρος της διπλωματικής μου που αφορούσε στο είδος διήγημα με τίτλο «διήγημα, χρηστική εισαγωγή».

Άλλωστε η γνώμη μου είναι ότι αν γράψει κάποιος κάτι, δεν σημαίνει αυτόματα ότι χρήζεται συγγραφέας. Η γραφή είναι αυτή καθεαυτή μόνο ένα ιστορικό γεγονός. Μόνο η έκδοση  συνιστά λογοτεχνικό-συγγραφικό γεγονός.

ΕΡ. Πόσο κοντά βρίσκεται η επιστήμη σας με την λογοτεχνία;

ΑΠ. Αν νοηθεί ότι αισθάνομαι εκκολαπτόμενος ανθρωπολόγος, θα σας παραθέσω λίγες σκέψεις για την χρησιμοποίηση της λογοτεχνίας ως εργαλείο από την εθνογραφία. Μπορούμε να αξιοποιήσουμε κείμενα λογοτεχνικά για να εξάγουμε εθνογραφικά συμπεράσματα και αυτό γίνεται με μια πλουραλιστική μέθοδο αντιμετώπισης της εθνογραφίας. Η συμμαχία ιστορίας και ανθρωπολογίας έφερε τους ανθρωπολόγους κοντά σε ιστορικά κείμενα και αρχεία, τα λέει καλά η κα Μαδιανού στο βιβλίο της κι αυτό είναι έμμεσα μια ακόμη κεντρική ιδέα της προβληματικής που συνδέει την εθνογραφία με την λογοτεχνία. Μας ενδιαφέρει να μελετήσουμε την διαπραγμάτευση των πολιτισμικών διαδικασιών μελετώντας λογοτεχνικά κείμενα, διότι τοιουτοτρόπως εξάγουμε συμπεράσματα που συμπληρωματικά προστίθενται και πλουτίζουν την επιτόπια έρευνα.

Χρησιμοποιώ την λογοτεχνία στο επόμενο βιβλίο μου για να εξάγω συμπεράσματα εθνογραφικά. Αποτελεί μέρος της διπλωματικής μου εργασίας που αφορά στην ανθρωπολογία, και στο μεταπτυχιακό μου στο πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Αυτό θα γίνει πάλι με όχημα την λογοτεχνία γράφοντας μια νουβέλα. Βλέπετε λοιπόν πως δέθηκαν εθνογραφία και λογοτεχνία; Από το φιλόξενο βήμα σας επιτρέψτε μου να ευχαριστήσω την καθηγήτριά μου κα Τσιμπιρίδου Φωτεινή, κοινωνική ανθρωπολόγο, αλλά και την κα Μερτζημέκη Στεφανία, φιλόλογο, που με ενθάρρυναν σε μια ελπίζω πρωτότυπη-ιδιαίτερη διπλωματική εργασία.

ΕΡ. Τι είναι για εσάς η συγγραφή;

ΑΠ. Είναι γραφή με κάποιον άλλον, είναι τέχνη, είναι διέξοδος, είναι απασχόληση, είναι δουλειά και μάλιστα επίπονη. Ας θυμηθούμε τον Παλαμά που μιλούσε για χαμαλίκι, τον Καβάφη που γράφοντας ποίηση έλεγε ότι κάνει δουλειά και τόσους άλλους μεγάλους συγγραφείς που συμπλήρωναν οχτάωρα στην καρέκλα γράφοντας. Να μην μας διαφεύγει ότι είναι και το «μέσον» για την «αθανασία» που τόσο με βδελυγμία εμείς οι γραφιάδες αποκηρύσσουμε, αλλά στο βάθος της ψυχούλας μας την αποζητούμε.

ΕΡ. Τι είδους βιβλία γράφετε;

ΑΠ. Θέλω να γράφω όλες τις μικρές φόρμες. Τα θέλω όλα, αλλά με την ποίηση θεωρώ ότι δεν τα καταφέρνω καλά όσο με την πεζογραφία. Είναι σπουδαίο είδος η ποίηση και με πολλές απαιτήσεις. Ενώ λοιπόν έχω καμιά εκατοσταριά ποιήματα δεν τολμώ να τα εκδώσω. Έχω τον «φύλακα άγγελό μου» την Γλυκερία Μπασδέκη, σπουδαία ποιήτρια, που με διασώζει και με αποτρέπει. Μ’ αρέσουν τα διηγήματα γιατί μπορώ να δουλέψω σκληρά πάνω σ’ αυτά. Τα μυθιστορήματα με τρομάζουν ιδίως τα εκτενή. Όταν για εβδομήντα σελίδες δουλεύω δύο  και πλέον χρόνια, αισθάνομαι ότι αν γράψω 780 σελίδες μυθιστόρημα σε ένα εξάμηνο, θα κοροϊδεύω τον αναγνώστη πρώτον γιατί δεν θα προλάβω να το επεξεργαστώ και θα ‘χω επαναλήψεις και περιττές λέξεις και δεύτερον γιατί έχω την άποψη ότι πρέπει να σεβόμαστε τον χρόνο των αναγνωστών και να τους δίνουμε πολλές πληροφορίες αλλά με λίγες λέξεις.

Το νέο μου βιβλίο θα είναι νουβέλα, αλλά συγχρόνως έχω πάρα πολλές εργασίες πάνω σε διάφορους συγγραφείς που κατά καιρούς φιλοξενούνται σε περιοδικά όπως ο φιλόξενος «Πόρφυρας», που ίσως μια μέρα τις εκδώσω υπό μορφή δοκιμίου. Μ αρέσουν τα μικρά λοιπόν και όχι τα εκτενή.

ΕΡ. Πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο σας «η ατυχία». Σε τι είδους ατυχία αναφέρεται;

ΑΠ. Όπως θα προσέξατε υπάρχει ομότιτλο διήγημα μέσα στην συλλογή μα δεν είναι μόνο αυτό. Στην αρχή ήθελα να το τιτλοφορήσω «η επιστροφή» από ένα άλλο διήγημά μου. Επίσης ένας καλός τίτλος θα ήταν «Θηλυκά διηγήματα» γιατί οι τίτλοι αν προσέξατε είναι όλοι θηλυκοί.  Θέλω να αφήσω στον αναγνώστη να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα και να θυμηθεί ή να φανταστεί μια δική του ατυχία. Όταν ο συγγραφέας τελειώνει το έργο του μετά πρέπει να μιλάει το έργο του και όχι αυτός. Δηλαδή στην ερώτηση «τι ήθελε να πει ο ποιητής» τιτλοφορώντας το βιβλίο «η ατυχία» η απάντηση είναι «τίποτα». Ο καθένας θα βγάλει τα δικά του συμπεράσματα. Μα για να γίνω πιο συγκεκριμένος και να ανταποκριθώ στην ερώτησή σας θα απαντήσω ότι η ατυχία είναι δεμένη με την ζωή και μας συνοδεύει σφραγίζοντας τον θάνατο.

ΕΡ. Στο βιβλίο σας περιλαμβάνονται 21 μικρές ιστορίες που μοιάζουν με διηγήσεις ανθρώπων. Πρόκειται για αυτοβιογραφικές ή βιωματικές ιστορίες;

ΑΠ. Ναι είναι βιωματικές αρκετές και κάποιες αυτοβιογραφικές και κάποιες όχι, όπως π.χ. «η επιστροφή» που είναι ένα αντίδωρο προς τον Γιώργο Βιζυηνό που θαυμάζω. Είναι ιστορίες που γνωρίζω, τις έχω ζήσει, όπως «η εγχείρηση», ιστορίες που μου διηγήθηκαν, αφηγήματα αποκυήματα της φαντασίας μου και κάποιοι πειραματισμοί με πολλούς αφηγητές και πολλές οπτικές γωνίες. Ε δεν είπαμε…τα θέλω όλα.

ΕΡ. Τι σας δημιούργησε την ανάγκη της συγγραφής του συγκεκριμένου βιβλίου;

ΑΠ. «Η ατυχία» μου, είναι  η συνέχεια του πρώτου μου βιβλίου «η κλεψιά» και θεωρώ ότι κλείνει ένας κύκλος πατώντας πάνω στην λαογραφία. Πολλούς τρομάζει αυτό το εγχείρημα γιατί πιστεύουν ότι αν περιγράψουν μια συνήθεια ενός χωρικού θα υποπέσουν στο «αμάρτημα της ηθογραφίας». Φυσικά αν περιγράψουν τις συνήθειες ενός αστού είναι μια χαρά. Πρέπει όμως να συμφωνήσουμε οι γραφιάδες, αν η ηθογραφία είναι λογοτεχνία ή όχι. Να δούμε ως εκ τούτου, αν ο λογιζόμενος ως «πατέρας της ηθογραφίας» Βιζυηνός Γεώργιος, που πολύ αγαπώ, πρέπει να θεωρείται ή όχι λογοτέχνης. Επίσης δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το διήγημα αναπτύχθηκε πάνω σε τρεις βάσεις με πρώτη την λαογραφία. Αυτό έγινε γιατί στόχος ήταν να ξαναανακαλύψουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του λαού, την «ψυχή του λαού» που μόνο στην επαρχία έμεινε αμόλυντη. Αυτό έγινε στην γέννηση του διηγήματος κάπου στο τέλος του 19ου αιώνα, δεκαετία του 1880, κλείνοντας έτσι τον κύκλο του ιστορικού μυθιστορήματος. Η δεύτερη ήταν ο επιστημονισμός και τρίτη η ανάπτυξη του περιοδικού τύπου. Φυσικά πάντα έχοντας τα χαρακτηριστικά του είδους που οι θεωρητικοί και ειδικοί τα καθόρισαν μεν για να το ελέγχουν, αλλά συγχρόνως για να υπάρχουν κανόνες διακριτοί για τα είδη. Απαντώντας λοιπόν στο ερώτημά σας, την «ατυχία» την δημιούργησε η ανάγκη να «κλείσει» ένας κύκλος με διηγήματα που αναφέρονται σε παλιότερες αφηγήσεις από «πληροφορητές» οικείους και μη και βιωματικές εμπειρίες αλλά χρησιμοποιώντας ως είθισται στο διήγημα λαογραφικά στοιχεία, χωρίς βέβαια να λείπουν οι εξαιρέσεις. Αυτό που μετράει είναι να ακολουθούμε την αρχή της διηγησημότητας όπως μας λέει και ο Κάλλερ.

ΕΡ. Στο οπισθόφυλλο αναφέρεται ότι «πολλά ερωτήματα τίθενται στα είκοσι ένα διηγήματα του βιβλίου. Απαντήσεις υπάρχουν;

ΑΠ. Ο καθένας μπορεί να δώσει τις δικές του λύσεις. Σκοπός του συγγραφέα δεν είναι να υποδείξει λύσεις. Ο διδακτισμός στην λογοτεχνία θεωρώ ότι πέθανε εδώ και επτά αιώνες με τον Βοκκάκιο. Η λογοτεχνία έχει σκοπό και όχι σκοπιμότητα. Η απάντηση θα μου φάνταζε ως σκοπιμότητα και διδακτισμός και την αποφεύγω. Σκοπός μου είναι, αν μπορώ, να φωτίσω κάποιον να σκεφτεί κάποιες συμβάσεις, κάποια «πρέπει», να τον φωτίσω να αναστοχαστεί κάτι που θεωρεί δεδομένο και τότε θα έχω πετύχει τον σκοπό μου, τον στόχο μου. Να δώσει ο αναγνώστης τις δικές του απαντήσεις.

ΕΡ. Ποιο είναι εκείνο το δίχτυ που προστατεύει τους ανθρώπους αλλά ταυτόχρονα τους περιορίζει;

ΑΠ. Οι άνθρωποι σε κάθε κοινωνία χτίζουν τις δικές τους συμβάσεις, και δημιουργούν έναν ιστό από «πρέπει». Δεν υποψιάζονται όμως ότι σαν τις αράχνες ο κόσμος τους περιορίζεται σ’ αυτόν τον ιστό, σ’ αυτό το δίχτυ. Προστατεύονται βάζοντας κανόνες, αλλά οι κανόνες είναι η δικιά τους φυλακή.  Το είπε ο  Clifford Geertz και συμφωνώ. Συγκεκριμένα, επηρεάστηκε από τον Max Weber και είπε ότι: «ο άνθρωπος είναι ένα ζώο αιωρούμενο σε έναν ιστό σημασιών που το ίδιο έχει υφάνει».

ΕΡ. Κατά πόσο διαφέρει η ζωή στο σημερινό Αδάμ από αυτή που αναφέρετε στις διηγήσεις του βιβλίου;

ΑΠ. Πέρασαν τα χρόνια. Το σχολείο του πατέρα μου ένα σπουδαίο πέτρινο στην κάτω πλατεία έγινα στέκι πολιτισμού. Το νέο δημοτικό σχολείο που φιλοξενούσε στην δικιά μου εποχή πάνω από εκατό παιδιά έκλεισε και για λίγο λειτούργησε ως παιδικός σταθμός. Το χωριό από πλέον των χιλίων κατοίκων, έμεινε με τριακόσιους γέρους, υπέργηρους με αρχηγό τον Νικολάκη τον πατέρα μου ενενήντα δύο χρονών. Νέα παιδιά ελάχιστα τα πιο πολλά Αλβανάκια από ελάχιστες οικογένειες Αλβανών μεταναστών. Υπάρχουν ακόμα δυο κρεοπωλεία από τα πέντε, τρία παντοπωλεία μια ταβέρνα, δυο καφενεία και δυο κουρεία. Το Αδάμ όμως ξαναζωντανεύει στις γιορτές του Αγίου Χριστοφόρου. Παλιά σφάζαμε μια αγελάδα στη κεντρική πλατεία. Έπειτα έγινε τοποθέτηση πετρών που δεν έπρεπε να λερωθούν και το έθιμο της θυσίας σταμάτησε. Φιλοξενούμε παρόλα αυτά κάθε χρόνο πάνω από χίλιους καλεσμένους που τους ταΐζουμε κρέας με κριθαράκι που βράζουμε  σε καζάνια. Οι μουσικές που άκουγαν ήταν βιολί από τον μπάρμπα Χάτσιο, το βιολί του το έχω για ανάμνηση, ούτι από τον μπαρμπα Γιαννάκη, τώρα παίζω εγώ- ήταν περίεργο γιατί οι κάτοικοι δεν είναι Μικρασιάτες, είναι ντόπιοι- και γκάιντα από τον Μήτρο. Αργότερα ήρθε και το κλαρίνο στο χωριό. Το μόνο που μένει το ίδιο αγέρωχο είναι το πλατάνι στην κάτω πλατεία. Σαν να συγκινήθηκα.

ΕΡ. Αφού σας ευχαριστήσω και σας ευχηθώ καλοτάξιδο το βιβλίο σας, θα σας ζητήσω να κλείσετε, αυτή τη συνέντευξη, με μια αγαπημένη σας φράση μέσα από το βιβλίο.

ΑΠ. Κι εγώ σας ευχαριστώ για την φιλοξενία σας ευχόμενος «πολλή ζωή στα χρόνια σας» και να μια φράση από την «ενέδρα»:

«Τι τα θες; Στο θάνατο όλοι ανήμποροι κι όλοι ίσοι».

Μα να μην κλείσουμε έτσι με Θάνατο. Ο χριστιανισμός μας δίδαξε την Αγάπη, την Ελπίδα και μας άφησε μια σπουδαία παρακαταθήκη … την Πίστη.

*** Το βιβλίο «η ατυχία» του Αστέρη Ν. Μαυρουδή κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος.

Μαίρη Γκαζιάνη

Γεννήθηκε στα Ιωάννινα.  Μεγάλωσε στην Αθήνα όπου ζει μέχρι σήμερα και εργάσθηκε ως τραπεζοϋπάλληλος. Στο παρελθόν ασχολήθηκε ερασιτεχνικά με την φωτογραφία ενώ τώρα ζωγραφίζει και παράλληλα γράφει. Έχει πραγματοποιήσει ατομικές εκθέσεις και έχει συμμετάσχει σε πολλές ομαδικές. Τον Μάιο του 2012 κυκλοφόρησε την πρώτη ποιητική της συλλογή με τίτλο «Σου γράφω…», τον Σεπτέμβρη 2013 κυκλοφόρησε το πρώτο της μυθιστόρημα με τίτλο ΕΝΑ ΦΕΓΓΑΡΙ ΛΙΓΟΤΕΡΟ και τον Ιούνιο του 2014 κυκλοφόρησε το βιβλίο της ΤΑ ΠΛΗΚΤΡΑ ΤΗΣ ΣΙΩΠΗΣ  από τις εκδόσεις ΟΣΤΡΙΑ. Επίσης, το παραμύθι της «Το ψαράκι του βυθού» συμπεριλαμβάνεται στο βιβλίο «Παραμύθια και Μαμάδες» εκδόσεις Βερέττα 2015.  Τον Ιούνιο 2017 κυκλοφόρησε το μυθιστόρημά της ΑΛΙΚΑ ΒΗΜΑΤΑ από την Εμπειρία Εκδοτική.

Την περίοδο 2011-2012 υπήρξε ραδιοφωνική παραγωγός στο magicradiolive. Από τον Νοέμβρη 2014 συνεργάζεται με το now24.gr και έχει πραγματοποιήσει πάνω από διακόσιες πενήντα συνεντεύξεις. Το 2016 συμμετείχε στην τηλεοπτική εκπομπή ΚΑΛΩΣ ΤΟΥΣ πραγματοποιώντας συνεντεύξεις σε ανθρώπους των τεχνών.

Γράφει στίχους για τραγούδια ενώ μεγάλη της αγάπη είναι το θέατρο με το οποίο ασχολείται ερασιτεχνικά.

 

 

Related posts